Bu derste
Genel meyvecilik, meyve ağaçlarının biyolojik özelliklerini ve meyve yetiştiriciliğinin bütün türlerde ortak olan esaslarını inceler: ağacın nasıl çiçek açıp meyve bağladığından, bir meyve bahçesinin nasıl kurulup bakıldığına kadar. Bu sayfada Türkiye meyveciliğinden ve meyvelerin sınıflandırılmasından başlayarak çiçek tomurcuğu oluşumu, tozlanma ve döllenme, meyve dökümleri, periyodisite ve meyve bahçesi tesisi anlatılmaktadır. Sonunda bir kavramlar sözlüğü ve kendini sınayabileceğin bir test bulunuyor.
1. Türkiye’de meyvecilik
Botanik olarak meyve, çiçeğin döllenmesinden sonra yumurtalığın gelişmesiyle oluşan ve tohumları taşıyan organdır. Bahçecilikte ise meyve türleri genellikle çok yıllık, odunsu bitkiler olarak sebzelerden ayrılır.
Anadolu, birçok meyve türünün anavatanı ve meyvecilik kültürünün beşiğidir. Rus bilim insanı Nikolay Vavilov’un belirlediği sekiz gen merkezinden Yakın Doğu ve Akdeniz merkezleri Türkiye’yi kapsar. Elma, armut, ayva, muşmula, üvez, erik, vişne, kiraz, kızılcık, fındık, Antep fıstığı, badem, ceviz, kestane, zeytin, incir ve nar gibi türler bu topraklarda evrimlerini tamamlamıştır; alıç, kuşburnu, böğürtlen, karayemiş, melengiç ve sumak gibi yabani meyvelerden de yararlanılır.
Dünyada kültürü yapılan 138 meyve türünden 75’e yakını Türkiye’de yetiştirilebilmektedir. Ülkemizde 500’den fazla elma, 600 armut ve 1.200 üzüm çeşidi bulunur. Bu zenginliğin nedenleri; iklim ve toprak koşullarının uygunluğu, Anadolu’nun göç yolları üzerinde bulunması ve tarihin ilk çağlarından beri birçok medeniyete ev sahipliği yapmasıdır. Tür ve çeşit zenginliği, farklı iklimlere, pazar isteklerine ve hastalıklara uygun çeşit seçebilmeyi sağlar.
Türkiye’de 2017’de toplam meyve üretimi yaklaşık 20,6 milyon ton olmuş; en çok üzüm, ardından elma, zeytin, portakal, mandalina ve limon üretilmiştir. Fındık, Antep fıstığı, incir, kuru üzüm, kayısı ve turunçgiller başlıca ihraç ürünleridir. Meyve bahçeleri genellikle sulanabilen arazilerde ve Gediz, Büyük Menderes, Fırat, Yeşilırmak, Sakarya ve Seyhan gibi akarsu vadileri boyunca yoğunlaşır.
2. Meyvelerin sınıflandırılması
Meyve özelliklerine göre (pomolojik gruplar)
| Grup | Örnekler |
|---|---|
| Yumuşak çekirdekliler | Elma, armut, ayva, muşmula, üvez; meyveleri yalancı meyvedir: meyve eti yumurtalıktan değil, çiçek tablasının etlenmesinden oluşur, asıl meyve çekirdek evidir |
| Sert çekirdekliler | Kiraz, vişne, kayısı, şeftali, erik, kızılcık |
| Sert kabuklular | Badem, ceviz, kestane, fındık, Antep fıstığı |
| Üzümsü meyveler | Üzüm, çilek, ahududu, böğürtlen, dut, frenk üzümü, kivi |
| Turunçgiller | Limon, portakal, mandarin, altıntop, turunç |
| Akdeniz (subtropik) meyveleri | Zeytin, incir, nar, trabzon hurması, yeni dünya, muz |
İklim isteklerine göre
- Ilıman iklim meyveleri: Elma, armut, ayva, erik, kiraz, vişne, kestane, fındık, çilek. Kışın dinlenmeye girer ve bu dinlenmeyi kırmak için belirli bir süre soğuklanmaya ihtiyaç duyarlar.
- Subtropik meyveler: Turunçgiller, zeytin, incir, nar, trabzon hurması.
- Tropik meyveler: Muz, mango, papaya, ananas.
Ağaç şekline göre
Kuvvetli gövdesi olan ağaçlar (bodur, yarı bodur ve yüksek boylu), kök boğazından çok sayıda dal çıkaran çalılar (fındık, frenk üzümü), dalları meyve verdikten sonra kuruyan yarı çalılar (ahududu, böğürtlen) ve kalıcı organları toprağa çok yakın olan kök gövdeliler (çilek).
Çeşit grupları
Çeşitler olgunlaşma zamanına göre erkenci, mevsimlik ve geççi; değerlendirme şekline göre sofralık (irilik, renk ve tat bakımından en kaliteli), kurutmalık (az sulu, şekerli), şıralık (sulu, şeker-asit dengesi uygun) ve konservelik (pişince dağılmayan, rengi bozulmayan) olarak gruplandırılır. Çeşitleri birbirinden ayırt eden bilim dalına pomoloji denir.
3. Gözler ve meyve dalları
Meyve ağacının iskeleti gövde, ana dallar ve yardımcı dallardan oluşur. Ağaçta iki tür göz bulunur: sürgün ve yaprak veren, ince ve sivri odun gözleri ile çiçek veren, iri ve dolgun meyve (çiçek) gözleri. Meyve gözleri genellikle odun gözlerinden daha erken uyanır.
Sert çekirdeklilerde
- Obur dallar: Yaşlı kısımlardan çıkan, çok hızlı büyüyen, çiçek gözü yapmayan dallar.
- Odun dalları: Ağacın iskeletini kuran dallar.
- İyi meyve dalları: Dal boyunca üçlü göz grupları bulunur: ortadaki odun gözü, yanlardaki ikisi çiçek gözü. Sürgün ve meyve dengeli olduğu için “iyi” sayılır (şeftali).
- Kötü meyve dalları: Dal boyunca tek tek çiçek gözleri, yalnız ucunda odun gözü bulunur; az ve kalitesiz meyve verir.
- Buket dalları (mayıs buketi): Ortada bir odun gözü, etrafında meyve gözleri; kiraz ve vişnede yaygındır.
Yumuşak çekirdeklilerde
- Topuz: Boğum araları çok kısa, birkaç milimetreden 8 cm’ye kadar olan, ucu odun gözüyle biten meyve dalı; 1–10 yılda meyve gözüne döner.
- Lamburt: Topuzun ucundaki odun gözünün meyve gözüne dönüşmesiyle oluşur.
- Kese: Meyvenin bağlandığı yerde oluşan, yedek besin depolayan şişkinlik; kese büyükse meyve de iri olur.
- Kargı: 5–20 cm uzunluğunda meyve dalı.
- Dalcık: Kargı ile odun dalı arasında, ucu meyve gözüyle biten dal.
Meyve dallarının tanınması budamanın temelidir; ayrıntılar Meyvecilikte Budama Tekniği dersinde anlatılmaktadır.
4. Çiçek tomurcuğu oluşumu
Meyve alabilmenin ilk şartı ağaçta yeterli çiçek tomurcuğunun oluşmasıdır. Ilıman iklim meyvelerinde ertesi yıl açacak çiçek tomurcukları, bir önceki yılın ilkbahar sonu ve yaz aylarında oluşmaya başlar; yani bu yılki bakım, gelecek yılın ürününü belirler.
Tomurcuk yapıları türlere göre farklıdır. Yalnız çiçek içeren basit tomurcuklarda kayısı, şeftali ve bademde bir, erik, kiraz ve vişnede 2–4 çiçek bulunur. Çiçek ve yaprağın birlikte bulunduğu karışık tomurcuklarda ise ayvada bir, elma ve armutta 5–8 çiçek bulunur. Elmada önce ortadaki çiçek oluşur ve açar; en iri meyve genellikle bu çiçekten gelir.
Bir tomurcuğun sürgün mü çiçek mi olacağının belirlendiği döneme ayrım periyodu denir. Mikroskopla görülemeyen fizyolojik ayrım, görülebilen morfolojik ayrımdan elma ve armutta 2–4, kayısıda 7–10 hafta önce gerçekleşir. Morfolojik ayrım genellikle ağaçta sürgün büyümesinin durduğu ya da yavaşladığı zamana denk gelir; sıcak ve kurak bölgelerde nemli bölgelere göre daha erken başlar.
Tomurcuk oluşumunu etkileyen faktörler
Araştırmalar, çiçek tomurcuğu oluşumunun tek bir maddeye değil; yapraklarda oluşan hormonlara, karbonhidrat birikimine ve karbonhidrat ile azot arasındaki dengeye bağlı olduğunu göstermiştir. Yetiştirici bu dengeyi şu yollarla etkileyebilir:
- Sulama: Aşırı susuzluk tomurcuk oluşumunu engeller, aşırı su ise sürgün büyümesini teşvik ederek tomurcuk oluşumunu geciktirir. Kurak bölgelerde yaz sonu ve sonbahar sulaması, tomurcuk organlarının kışa tam gelişmiş girmesi için önemlidir.
- Gübreleme: Genç ağaçlarda fazla azot odun dalı oluşumunu artırıp gençlik kısırlığını uzatır; yaşlı ve zayıf ağaçlarda ise meyve dallarını kuvvetlendirir.
- Karbon asimilasyonu: Tacın içinin ışık alması tomurcuk oluşumunu artırır, gölgelenme azaltır. Gövdeden bilezik alma ve boğma gibi uygulamalar karbonhidratları üst kısımda biriktirerek çiçeklenmeyi teşvik eder.
- Anaçlar: Bodur anaçlar ağacın daha erken meyveye yatmasını sağlar.
5. Tozlanma ve döllenme
Çiçek tozlarının (polen) dişi organın tepeciğine taşınmasına tozlanma, polen tüpündeki erkek eşey hücresinin yumurta hücresiyle birleşmesine döllenme denir. Meyve ağaçlarında tozlanma büyük ölçüde arılar ve diğer böceklerle, ceviz, fındık ve Antep fıstığında ise rüzgârla olur.
- Kendine verimli çeşitler: Kendi çiçek tozuyla döllenip meyve bağlayabilen çeşitler; şeftali ve kayısı çeşitlerinin çoğu.
- Kendine verimsiz (kendine uyuşmaz) çeşitler: Kendi çiçek tozuyla döllenemeyen çeşitler; elma, armut, kiraz ve badem çeşitlerinin çoğu. Bu çeşitlerden meyve alabilmek için bahçeye, aynı zamanda çiçek açan ve uyumlu polen veren tozlayıcı çeşitler dikilmelidir.
- Karşılıklı uyuşmazlık: Bazı çeşitler birbirini de dölleyemez; tozlayıcı seçerken çeşitlerin uyumlu olduğundan emin olunmalıdır.
Tozlayıcı çeşitler bahçeye genellikle her birkaç sırada bir sıra ya da sıra üzerinde belirli aralıklarla dikilir. Çiçeklenme döneminde bahçeye arı kovanları konması meyve tutumunu artırır; bu dönemde arıları öldürecek ilaçlama yapılmamalıdır. Soğuk, yağmurlu ve rüzgârlı havalar arıların uçuşunu azalttığı gibi, polen tüpünün gelişmesini de yavaşlatarak döllenmeyi olumsuz etkiler.
6. Partenokarpi ve apomiksis
- Partenokarpi: Döllenme olmadan meyve oluşmasıdır; bu meyveler genellikle çekirdeksizdir. Doğal partenokarpi bazı incir, muz, trabzon hurması ve armut çeşitlerinde görülür. Tozlanma olsa da döllenmenin gerçekleşmediği ya da embriyonun erken öldüğü durumlarda da çekirdeksiz meyve oluşabilir (sultani çekirdeksiz üzüm gibi). Bitki büyüme düzenleyicileriyle yapay partenokarpi de sağlanabilir.
- Apomiksis: Tohumun döllenme olmadan, ana bitkinin dokusundan oluşmasıdır. Bu tohumlardan çıkan fideler ana bitkinin genetik kopyasıdır. Turunçgillerde bir tohumdan birden fazla fide çıkması (poliembriyoni) apomiksisin bir örneğidir; bu özellik, turunçgil anaçlarının tohumdan tekdüze olarak yetiştirilmesini sağlar.
İncir yetiştiriciliğinde ise tersine bir durum vardır: kurutmalık Sarılop incirinde meyvenin gelişmesi için erkek incirden (ilek) gelen polen ile tozlanma gerekir. Bu tozlanmayı incir arısı yapar; bu yüzden incir bahçelerine erkek incir dalları asılır (ilekleme).
7. Meyve dökümleri
Meyve ağaçlarında açılan çiçeklerin hepsi meyve tutmaz; döllenme ve bakım koşulları iyi olsa bile çiçeklerin ve küçük meyvelerin büyük kısmı dökülür. Elmada çiçeklerin yüzde 80–85’i, armutta yüzde 92–95’i dökülür. Bu döküm ağacın taşıyabileceğinden fazla meyveyi azaltan doğal bir düzenlemedir. Dökümler üç dalga hâlinde görülür:
| Döküm | Zamanı | Başlıca nedeni |
|---|---|---|
| 1. Çiçek dökümü | Çiçeklenmenin hemen ardından | Dişi organdaki kusurlar |
| 2. Küçük meyve dökümü | Birinci dökümden yaklaşık iki hafta sonra | Döllenme eksikliği |
| 3. Haziran dökümü | İkinci dökümden yaklaşık bir ay sonra | Su ve besin eksikliği, meyveler arasındaki rekabet |
Çiçek ve küçük meyve dökümü fazla olduğunda Haziran dökümü az olur. Haziran dökümünü azaltmak için ağaçların su ve besin ihtiyacı karşılanmalıdır. Olgunlaşınca zamanında toplanmayan meyvelerde de hasat öncesi döküm görülür.
8. Periyodisite (ara yılda verim)
Bazı meyve ağaçları bir yıl bol meyve verir, ertesi yıl ya hiç vermez ya da çok az verir; bu olaya periyodisite (salma ya da ara yılda verim) denir.
- Mutlak periyodisite: Ağaç bir yıl bol meyve verir, ertesi yıl hiç vermez; Antep fıstığı, zeytin ve Amasya elması.
- Kısmi periyodisite: Bir yıl çok, ertesi yıl daha az meyve verir; bazı elma çeşitleri.
Periyodisitenin nedeni, bol ürün yılında meyvelerin ağacın besin maddelerini ve hormon dengesini kendine çekmesi ve bu yüzden ertesi yılın çiçek tomurcuklarının yeterince oluşamamasıdır. Antep fıstığında bol ürün yılında oluşan tomurcukların dökülmesi de buna eklenir.
Periyodisiteyi azaltma yolları
- Bol ürün yılında, çiçeklenmeden sonraki ilk haftalarda meyve seyreltmesi yaparak ağacın üzerindeki meyve yükünü azaltmak.
- Düzenli ve dengeli budama ile her yıl yeterli meyve dalı oluşturmak.
- Ağacın su ve besin ihtiyacını, özellikle tomurcuk oluşumu döneminde düzenli karşılamak.
- Periyodisiteye eğilimi az olan çeşitleri seçmek.
9. Bahçe tesisi: yer, tür, çeşit ve anaç seçimi
Meyve bahçesi uzun yıllar kalacak bir yatırımdır; kuruluşta yapılan bir hata, bahçenin bütün ömrü boyunca verimi etkiler.
- Yer seçimi: Bölgenin iklimi yetiştirilecek türe uygun olmalı; geç ilkbahar donları ve kışın aşırı soğukları dikkate alınmalıdır. Soğuk hava ağır olduğu için çukurlarda toplanır; bu yüzden don çukurları ve vadi tabanları yerine hafif eğimli yamaçlar tercih edilir. Toprak derin, iyi drene olan ve su tutma kapasitesi yeterli olmalı; taban suyu yüksek ve tuzlu topraklardan kaçınılmalıdır. Sulama suyu, pazara uzaklık ve yollar da göz önünde tutulmalıdır.
- Tür ve çeşit seçimi: Bölgeye uyumlu, pazarda aranan, hastalıklara dayanıklı ve verimli çeşitler seçilmelidir. Çiçeklenme zamanları uyumlu tozlayıcı çeşitler birlikte planlanmalıdır. Olgunlaşma zamanı farklı çeşitlerle hasat dönemi uzatılabilir.
- Anaç seçimi: Kültür çeşidinin aşılandığı alt kısma anaç denir. Anaç; ağacın büyüklüğünü, meyveye yatma süresini, toprak koşullarına, kirece, kurağa ve bazı hastalıklara dayanıklılığını belirler. Elmada bodur klon anaçlar (M9 gibi) ağacın küçük kalmasını ve 2–3 yılda meyveye yatmasını sağlar, ama destek sistemi ve iyi bakım ister; çöğür (tohumdan yetişen) anaçlar ise kuvvetli ve uzun ömürlü ağaçlar oluşturur.
- Fidan seçimi: Sertifikalı, virüs ve hastalıklardan ari, aşı yeri sağlıklı ve kökleri iyi gelişmiş fidanlar kullanılmalıdır.
10. Dikim sistemleri ve fidan sayısı
Ağaçların bahçeye yerleştirilme düzenine dikim sistemi denir. Ağaçlar arasındaki mesafe; tür, anaç, çeşidin büyüme kuvveti, toprak verimliliği, iklim ve kullanılacak makinelere göre belirlenir.
- Kare dikim: Sıra arası ve sıra üzeri eşittir; bakım işleri iki yönde yapılabilir.
- Dikdörtgen dikim: Sıra arası sıra üzerinden geniştir; makineli bakım için en yaygın sistemdir.
- Üçgen (eşkenar üçgen) dikim: Ağaçlar eşkenar üçgenin köşelerine yerleştirilir; aynı aralıkla kare dikime göre yaklaşık yüzde 15 daha fazla ağaç dikilir.
- Tesviye eğrilerine (kontur) dikim: Eğimli arazilerde ağaçlar eş yükselti eğrileri boyunca dikilerek erozyon önlenir.
Fidan dikimi
Fidanlar, yapraklar döküldükten sonra sonbaharda ya da ilkbaharda tomurcuklar uyanmadan önce dikilir; kışı ılık bölgelerde sonbahar dikimi daha başarılıdır. Dikim çukurları önceden hazırlanır; kırık ve ezik kökler kesilir, fidan fidanlıktaki derinliğinde dikilir ve aşı yeri toprak seviyesinin üzerinde kalmalıdır. Dikimden hemen sonra can suyu verilir ve fidan dikim budamasıyla budanır.
11. Ara tarımı
Meyve bahçesi kurulduktan sonra ağaçlar meyveye yatana kadar geçen yıllarda sıra aralarının boş kalmaması ve bir miktar gelir elde edilmesi için yapılan tarıma ara tarımı denir. Ara tarımında şu ilkelere dikkat edilmelidir:
- Ağaçlarla su, besin ve ışık için yarışmayacak, kısa boylu ve tek yıllık bitkiler seçilmelidir: baklagiller (fasulye, nohut, bakla), sebzeler ve çilek gibi.
- Ağaçların dibinde yeterli bir şerit boş bırakılmalı, ara tarımı ağaçlar büyüdükçe daraltılmalıdır.
- Mısır, ayçiçeği gibi uzun boylu ve çok su tüketen bitkiler ile ağaçlarla ortak hastalık ve zararlıları olan bitkilerden kaçınılmalıdır.
- Yonca gibi çok yıllık bitkiler genç ağaçlarla güçlü bir rekabete girer; genellikle tavsiye edilmez.
12. Meyve bahçesinde yıllık bakım
- Toprak işleme ve toprak yönetimi: Yabancı otlarla mücadele ve suyun toprağa girmesi için yüzeysel toprak işleme yapılır. Sıra aralarının doğal ya da ekilmiş bitki örtüsüyle kaplanması (çim örtüsü) erozyonu önler ve toprak yapısını iyileştirir; ağaç dipleri malçla örtülebilir.
- Sulama: Özellikle meyve büyüme döneminde ve çiçek tomurcuğu oluşum döneminde su eksikliği olmamalıdır. Damla sulama suyu en verimli kullanan yöntemdir.
- Gübreleme: Toprak ve yaprak analizine göre yapılmalıdır. Ahır gübresi ve kompost organik maddeyi artırır.
- Budama: Ağacın dengesini korumak için her yıl yapılır.
- Meyve seyreltmesi: Fazla meyve yükünü azaltarak meyve iriliğini ve kalitesini artırır, periyodisiteyi önler.
- Hastalık ve zararlılarla mücadele: Tahmin-uyarı sistemlerinin duyurularına göre, gerektiğinde ve ruhsatlı ilaçlarla yapılır.
- Hasat: Meyvenin pazar isteğine ve depolanma süresine uygun olgunlukta, ezmeden toplanması kaliteyi ve raf ömrünü belirler.
Yıl içinde hangi ay hangi bakım işinin yapılacağı ziraatciyiz.com’daki aylık tarım takviminde özetlenmektedir.
Kavramlar sözlüğü
- Meyve
- Çiçeğin döllenmesinden sonra yumurtalığın gelişmesiyle oluşan ve tohum taşıyan organ.
- Gen merkezi
- Bir bitkinin ilk ortaya çıkıp geliştiği bölge; anavatan.
- Pomoloji
- Meyve çeşitlerini tanıyan ve birbirinden ayıran bilim dalı.
- Yalancı meyve
- Meyve etinin yumurtalık dışındaki dokulardan oluştuğu meyve (elma, armut).
- Odun gözü
- Sürgün ve yaprak veren ince, sivri göz.
- Meyve gözü
- Çiçek veren iri, dolgun göz.
- Topuz
- Yumuşak çekirdeklilerde boğum araları çok kısa meyve dalı.
- Buket dalı
- Kiraz ve vişnede ortada odun gözü, etrafında meyve gözleri bulunan kısa dal.
- Karışık tomurcuk
- İçinde hem çiçek hem yaprak bulunan tomurcuk.
- Ayrım periyodu
- Tomurcuğun sürgün mü çiçek mi olacağının belirlendiği dönem.
- Tozlanma
- Polenin dişi organın tepeciğine taşınması.
- Kendine verimsizlik
- Bir çeşidin kendi poleniyle döllenememesi.
- Tozlayıcı çeşit
- Kendine verimsiz çeşitleri döllemek için bahçeye dikilen uyumlu çeşit.
- Partenokarpi
- Döllenme olmadan meyve oluşması.
- Apomiksis
- Tohumun döllenme olmadan ana bitki dokusundan oluşması.
- İlekleme
- İncir bahçelerine tozlanma için erkek incir dallarının asılması.
- Haziran dökümü
- Su ve besin eksikliğinden kaynaklanan üçüncü meyve dökümü.
- Periyodisite
- Ağacın bir yıl bol, ertesi yıl az ya da hiç ürün vermesi.
- Anaç
- Kültür çeşidinin aşılandığı alt kısım.
- Ara tarımı
- Genç meyve bahçelerinde sıra aralarında yapılan tek yıllık bitki yetiştiriciliği.
Kendini dene
Her soruda bir seçeneğe tıkla; doğru cevap ve açıklaması hemen görünür.
1. Dünyada kültürü yapılan meyve türlerinden yaklaşık kaçı Türkiye’de yetiştirilebilir?
138 türden 75’e yakını Türkiye’de yetiştirilebilmektedir.
2. Elma ve armudun yalancı meyve olmasının nedeni nedir?
Meyve eti hypanthiumdan oluşur; asıl meyve çekirdek evidir.
3. Kiraz ve vişnede yaygın olan, ortada odun gözü ve etrafında meyve gözleri bulunan dal hangisidir?
Buket dalları (mayıs buketi) kiraz ve vişnenin başlıca meyve dallarıdır.
4. Ilıman iklim meyvelerinde bu yıl açan çiçeklerin tomurcukları ne zaman oluşur?
Çiçek tomurcukları bir önceki yılın ilkbahar sonu ve yazında oluşmaya başlar.
5. Kendine verimsiz elma çeşitleriyle bahçe kurarken ne yapılmalıdır?
Kendine verimsiz çeşitler ancak uyumlu bir tozlayıcının poleniyle döllenebilir.
6. Döllenme olmadan çekirdeksiz meyve oluşmasına ne denir?
Döllenmesiz meyve oluşumu partenokarpidir.
7. Su ve besin eksikliğinden kaynaklanan üçüncü meyve dökümüne ne ad verilir?
Üçüncü döküm Haziran dökümü olarak adlandırılır.
8. Antep fıstığı ve zeytinde görülen, bir yıl bol ertesi yıl hiç ürün vermeme durumu nedir?
Bu ağaçlarda mutlak periyodisite görülür.
9. 5 × 4 m aralıkla dikilen bir bahçede dekara kaç fidan gerekir?
1.000 / (5 × 4) = 50 fidan.
10. Fidan dikiminde aşı yeri nerede bırakılmalıdır?
Aşı yeri toprağa gömülürse kalem köklenir ve anacın etkisi kaybolur; toprak üstünde kalmalıdır.
Kaynaklar
Bu sayfa, internette açık erişimle sunulan aşağıdaki ders notu, makale, tez ve kitaplardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
- Genel Meyvecilik Ders Notları: meyvenin tanımı, meyveciliğin ülke ekonomisindeki yeri, meyvelerin sınıflandırılması, gözler ve dal yapıları, çiçek tomurcuğu oluşumu.
- KBP101 Genel Meyvecilik ders sunumları, I. ve VIII. haftalar: meyveciliğin genel durumu; çiçek dökümleri ve periyodisite.
- Gerçekcioğlu, R., Soylu, A. ve Bilgener, Ş. (ed.) (2023). Genel Meyvecilik: Meyve Yetiştiriciliğinin Esasları. 7. basım, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara (tanıtım bölümü).
Forumda bu dersle ilgili farklı yıllarda paylaşılmış ders notları ve tartışmalar bulunur. Bu sayfadaki anlatım onların bir kopyası değildir; güncel açık erişim kaynaklardan ayrıca hazırlanmıştır. Dersle ilgili sorularını forumda sorabilirsin.
Genel Meyvecilik ders notları