ziraatciyiz.org

Bitki Besleme ve Gübreleme

Kaynak: https://www.ziraatciyiz.org/bitki-besleme-ve-gubreleme.html

Bu derste

Bitki besleme, bitkilerin büyüme ve gelişmeleri için ihtiyaç duydukları besin elementlerini, bunların topraktan nasıl alındığını ve bitkide ne işe yaradığını inceler; gübreleme ise bu ihtiyacın doğru gübreyle, doğru miktarda, doğru zamanda ve doğru yöntemle karşılanmasıdır. Ders bazı programlarda “Bitki Besleme” ya da “Gübreler ve Gübreleme” adıyla okutulur. Bu sayfada besin elementlerinden başlayarak verim yasaları, makro ve mikro besin elementleri, beslenme durumunun belirlenmesi, kimyasal ve organik gübreler, gübre hesabı ve gübrelemenin çevreye etkileri anlatılmaktadır. Sonunda bir kavramlar sözlüğü ve kendini sınayabileceğin bir test bulunuyor.

1. Bitki besleme ve gübreleme nedir?

Bitkiler, insan ve hayvanların aksine kendi organik besinlerini havadaki karbondioksit ve topraktan aldıkları su ile güneş enerjisini kullanarak kendileri yapar. Bunun için ayrıca topraktan çeşitli mineral besin elementlerini almaları gerekir. Bitki besleme, bu elementlerin bitki tarafından nasıl alındığını, taşındığını ve kullanıldığını; gübreleme ise topraktaki eksikliklerin bitkiye uygun formda giderilmesini inceler.

Gübreleme, modern tarımda verim artışının en önemli kaynaklarından biridir. Ancak gübrelemede başarının birinci şartı, bitkinin bütün gelişme dönemi boyunca beslenme ihtiyacını, çevre ve insan sağlığını da gözeterek dengeli ve bilinçli biçimde karşılamaktır. Gereğinden az gübre verim ve kalite kaybına, gereğinden fazla gübre ise boşa harcanan paraya, toprak ve su kirliliğine yol açar. Bu yüzden gübre miktarı tahminle değil, toprak ve bitki analizine göre belirlenmelidir.

2. Bitki besin elementleri

Bir elementin bitki için mutlak gerekli sayılabilmesi için üç koşul aranır: o element olmadan bitki yaşam döngüsünü tamamlayamamalı, görevini başka bir element tam olarak üstlenememeli ve bitkinin metabolizmasında doğrudan rol almalıdır. Bu ölçütlere göre bitkiler için 17 element mutlak gereklidir:

GrupElementlerKaynağı
Yapı elementleriKarbon (C), hidrojen (H), oksijen (O)Hava ve su
Birincil makro elementlerAzot (N), fosfor (P), potasyum (K)Toprak ve gübreler
İkincil makro elementlerKalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), kükürt (S)Toprak ve gübreler
Mikro (iz) elementlerDemir (Fe), mangan (Mn), çinko (Zn), bakır (Cu), bor (B), molibden (Mo), klor (Cl), nikel (Ni)Toprak ve gübreler

Makro elementler bitkide yüksek, mikro elementler çok düşük miktarlarda bulunur; ama ikisi de aynı derecede gereklidir. Sodyum, silisyum, kobalt ve selenyum gibi bazı elementler ise her bitki için zorunlu olmasa da bazı bitkilerde büyümeyi olumlu etkiler; bunlara yararlı elementler denir.

3. Besinlerin topraktan alınması

Besin elementleri bitki tarafından genellikle toprak çözeltisinden iyon hâlinde alınır: azot nitrat (NO₃⁻) ya da amonyum (NH₄⁺), fosfor fosfat (H₂PO₄⁻, HPO₄²⁻), potasyum K⁺ olarak. Besinler köke üç yolla ulaşır:

  • Kütle akışı: Bitkinin su almasıyla birlikte suda çözünmüş besinler köke taşınır; azot, kalsiyum ve magnezyumun büyük kısmı bu yolla gelir.
  • Difüzyon: Kök çevresinde besinler tüketildikçe çok derişik yerden az derişik yere doğru hareket ederler; fosfor ve potasyum çoğunlukla bu yolla köke ulaşır.
  • Kök kesişmesi: Büyüyen kökler besinlerin bulunduğu yerlere doğrudan ulaşır.

Yarayışlılığı etkileyen faktörler

  • Toprak pH’sı: Besinlerin çoğu pH 6–7,5 arasında en yarayışlıdır. Kireçli ve alkali topraklarda fosfor, demir, çinko ve mangan; asit topraklarda molibden, kalsiyum ve magnezyum yarayışlılığı azalır.
  • Organik madde, nem ve sıcaklık: Kuru ve soğuk topraklarda besin alımı yavaşlar.
  • Kil ve kireç içeriği ile havalanma.
  • Elementler arası ilişkiler: Bir elementin fazlası diğerinin alımını azaltabilir (antagonizma; örneğin fazla fosfor çinko alımını, fazla potasyum magnezyum alımını azaltır) ya da artırabilir (sinerji).

4. Verim yasaları

  • Minimum yasası (Liebig): Bitkinin büyümesini ve verimini, ihtiyaca göre en az bulunan besin elementi sınırlar. Diğer bütün elementler bol olsa bile eksik olan verilmeden verim artmaz. Bu yasa, farklı uzunlukta tahtalardan yapılmış bir fıçıya benzetilir: fıçıdaki su seviyesi en kısa tahtanın yüksekliğini aşamaz.
  • Azalan verim yasası (Mitscherlich): Eksik olan bir besin elementi artırıldıkça verim artar; ama her ek gübre biriminin getirdiği verim artışı giderek azalır. Bir noktadan sonra gübre artışı verimi artırmaz, aşırı dozda ise verim düşer.
  • Optimum yasası: En yüksek verim, bütün büyüme faktörlerinin (besin, su, ışık, sıcaklık) birlikte en uygun düzeyde olmasıyla alınır.

Bu yasalar ekonomik gübrelemenin temelidir: amaç en yüksek verimi değil, gübre masrafı ile elde edilen ek ürün arasındaki farkın en yüksek olduğu ekonomik dozu bulmaktır. Aynı ilke Tarım Ekonomisi dersindeki azalan verim kanunuyla da açıklanır.

5. Azot

Azot, bitkilerin en fazla ihtiyaç duyduğu ve en sık eksikliği görülen besin elementidir. Proteinlerin, nükleik asitlerin ve klorofilin yapısına katılır; vejetatif gelişmeyi, yaprak alanını ve tahıllarda kardeşlenmeyi artırır.

Topraktaki dönüşümler

  • Mineralizasyon: Organik maddedeki azotun mikroorganizmalarca amonyuma dönüştürülmesi.
  • Nitrifikasyon: Amonyumun bakterilerce nitrata dönüştürülmesi. Nitrat suyla kolayca hareket eder ve bitki tarafından çabuk alınır, ama aynı nedenle kolay yıkanır.
  • Kayıplar: Nitratın yağış ve sulamayla yıkanması, havasız ve ıslak topraklarda nitratın azot gazına dönüşmesi (denitrifikasyon) ve özellikle kireçli topraklarda yüzeye serpilen üre ve amonyumlu gübrelerden amonyak olarak buharlaşma.
  • Biyolojik azot bağlama: Baklagillerin köklerindeki Rhizobium bakterileri havanın azotunu bağlar; bu yüzden baklagillerle ekim nöbeti toprağın azot ekonomisine katkı sağlar.

Noksanlıkta azot bitkide hareketli olduğu için yaşlı yapraklardan genç yapraklara taşınır; bu yüzden sararma önce alt (yaşlı) yapraklarda başlar, bitki bodur ve cılız kalır. Fazlalığında ise aşırı vejetatif gelişme, yatma, hastalıklara duyarlılık, olgunlaşmanın gecikmesi ve kalite düşüklüğü görülür; yapraklı sebzelerde nitrat birikebilir.

6. Fosfor

Fosfor; enerji taşıyan ATP’nin, nükleik asitlerin ve hücre zarlarının yapısına katılır. Kök gelişimini, çiçeklenmeyi, tohum ve meyve oluşumunu ve olgunlaşmayı hızlandırır.

Fosfor toprakta çok az hareket eder ve kolayca bağlanır (fiksasyon): kireçli topraklarda kalsiyumla, asit topraklarda demir ve alüminyumla çözünmez bileşikler oluşturur. Bu yüzden toprağa verilen fosforun ilk yıl bitki tarafından kullanılan kısmı sınırlıdır; geri kalanı yavaş yavaş yarayışlı hâle gelir. Fosforlu gübreler kökün ulaşabileceği yere, ekimle birlikte tohumun yanına ve altına banda verilmeli; toprak yüzeyine serpilip bırakılmamalıdır.

Noksanlığında büyüme geriler, kök gelişimi zayıflar ve yaşlı yapraklarda koyu yeşil, mor-kırmızımsı renk (antosiyanin birikimi) görülür; olgunlaşma gecikir. Türkiye’nin kireçli topraklarında fosfor yarayışlılığı sık karşılaşılan bir sorundur.

7. Potasyum

Potasyum bitkide herhangi bir organik bileşiğin yapısına girmez, ama çok sayıda enzimi etkinleştirir; stomaların açılıp kapanmasını ve hücrelerin su dengesini düzenler, karbonhidratların taşınmasını sağlar. Bu yüzden kalite elementi olarak bilinir: meyvelerde şeker, renk ve dayanıklılığı, bitkilerin kurağa, dona ve hastalıklara dayanıklılığını artırır.

Potasyum bazı kil minerallerinin katmanları arasına girerek bağlanabilir. Türkiye topraklarının çoğu potasyumca zengin kabul edilir; ancak yoğun üretim yapılan kumlu topraklarda ve potasyumu fazla kaldıran bitkilerde (patates, domates, meyve ağaçları) potasyumlu gübreleme gerekir.

Noksanlığında belirtiler yaşlı yapraklarda, yaprak kenarlarından başlayan sararma ve kuruma (kenar yanıklığı) şeklinde görülür; meyveler küçük ve kalitesiz olur, bitki kolay yatar.

8. Kalsiyum, magnezyum ve kükürt

  • Kalsiyum: Hücre duvarlarının yapısına katılır ve dokulara sağlamlık verir. Bitkide çok az hareket ettiği için noksanlığı genç dokularda görülür: domates ve biberde çiçek burnu çürüklüğü, elmada acı benek ve marulda uç yanıklığı. Bu bozukluklar çoğu zaman topraktaki kalsiyum eksikliğinden değil, düzensiz sulamanın kalsiyumun meyveye taşınmasını engellemesinden kaynaklanır.
  • Magnezyum: Klorofil molekülünün merkezinde bulunur. Noksanlığında yaşlı yapraklarda damarlar yeşil kalırken damar araları sararır. Fazla potasyum gübrelemesi magnezyum alımını azaltabilir.
  • Kükürt: Kükürtlü amino asitlerin ve proteinlerin yapısına katılır; lahanagiller, soğan ve sarımsakta kükürt ihtiyacı yüksektir. Noksanlık belirtisi genel bir sararmadır ve azot noksanlığına benzer, ama genç yapraklarda başlar.

9. Mikro elementler

ElementBaşlıca göreviNoksanlık belirtisi ve sık görüldüğü durumlar
Demir (Fe)Klorofil yapımı, enzimlerGenç yapraklarda damarlar yeşil kalırken damar araları sararır (demir klorozu); kireçli, ıslak ve soğuk topraklarda sık görülür. Meyve ağaçlarında yaygın bir sorundur.
Çinko (Zn)Büyüme hormonları, enzimlerSürgün uçlarında küçük yapraklar ve rozetleşme; tahıllarda gelişme geriliği. Türkiye’nin kireçli topraklarının önemli bir kısmında çinko noksanlığı vardır; çinkolu gübrelerle buğdayda büyük verim artışları sağlanmıştır.
Bor (B)Hücre duvarı, çiçeklenme ve döllenmeBüyüme uçlarının ölmesi, meyve bağlamada azalma; şeker pancarında kalp ve kuru çürüklüğü. Bor fazlalığı da zehirli olabilir ve noksanlık ile zehirlilik sınırı birbirine yakındır.
Mangan (Mn)Fotosentez, enzimlerGenç yapraklarda damar arası sararma ve lekeler.
Bakır (Cu)Enzimler, odunlaşmaUç yapraklarda solgunluk ve kuruma; organik topraklarda görülür.
Molibden (Mo)Azot metabolizması, baklagillerde azot bağlamaAzot noksanlığına benzer sararma; asit topraklarda görülür.

10. Beslenme durumunun belirlenmesi

Görsel belirtiler

Noksanlık belirtisinin bitkinin hangi yaprağında başladığı, hangi elementin eksik olduğuna dair ilk ipucunu verir:

Yaşlı (alt) yapraklarda

Bitkide hareketli olan elementler (azot, fosfor, potasyum, magnezyum) noksanlıkta yaşlı yapraklardan genç yapraklara taşınır; belirtiler önce alt yapraklarda görülür.

Genç (üst) yapraklarda

Bitkide az hareketli ya da hareketsiz olan elementlerin (kalsiyum, bor, demir, çinko, mangan, bakır, kükürt) noksanlığında belirtiler önce genç yapraklarda ve büyüme uçlarında görülür.

Görsel belirtiler ancak noksanlık ciddi boyuta ulaştığında ortaya çıkar ve hastalıklar, ilaç zararı ya da su sorunlarıyla karışabilir. Bu yüzden teşhis analizle doğrulanmalıdır.

Toprak analizi

Ekimden ya da dikimden önce, tarlanın farklı noktalarından alınan alt örneklerin karıştırılmasıyla hazırlanan bir toprak örneğinde pH, kireç, tuzluluk, organik madde, bünye ve yarayışlı besin elementleri belirlenir. Tarla bitkilerinde genellikle 0–20 cm, meyve bahçelerinde 0–30 ve 30–60 cm derinlikten örnek alınır. Örnekleme yöntemi Toprak Bilgisi dersinde anlatılan toprak özelliklerine dayanır.

Bitki (yaprak) analizi

Özellikle meyve ağaçları gibi çok yıllık bitkilerde, belirli bir gelişme döneminde belirli yapraklardan alınan örneklerde besin elementi içerikleri belirlenir ve yeterlilik sınırlarıyla karşılaştırılır. Yaprak analizi, bitkinin topraktan gerçekte ne kadar besin alabildiğini gösterir.

11. Kimyasal gübreler

Kimyasal gübrelerin etiketinde besin içeriği sırasıyla azot (N), fosfor (P₂O₅) ve potasyum (K₂O) yüzdesi olarak yazılır. Örneğin 15-15-15 etiketli bir gübrenin 100 kilogramında 15 kg N, 15 kg P₂O₅ ve 15 kg K₂O bulunur.

GübreBesin içeriğiÖzelliği
Üre%46 NAmid formunda; toprakta önce amonyuma dönüşür. Yüzeye serpilip bırakılırsa amonyak kaybı olur; toprağa karıştırılmalıdır.
Amonyum sülfat%21 N, %24 SAsit karakterlidir; kireçli ve alkali topraklar için uygundur, kükürt de sağlar.
Amonyum nitrat%33–34 NYarısı nitrat, yarısı amonyum; hem hızlı hem kalıcı etki.
Kalsiyum amonyum nitrat (CAN)%26 NKireç karışımlı; asit topraklar için uygun, yaygın kullanılan üst gübre.
Triple süper fosfat (TSP)%42–46 P₂O₅Yoğun fosforlu gübre.
Diamonyum fosfat (DAP)18-46-0Fosforla birlikte azot da verir; taban gübresi olarak yaygın.
Monoamonyum fosfat (MAP)11-52-0Suda iyi çözünür; damla sulamada da kullanılır.
Potasyum sülfat%50 K₂O, %18 SKlora duyarlı bitkiler (tütün, patates, meyve) için uygundur.
Potasyum klorür%60 K₂OUcuz potasyum kaynağı; klora duyarlı bitkilerde ve tuzlu topraklarda kullanılmamalıdır.
Potasyum nitrat13-0-46Suda tamamen çözünür; fertigasyon ve yaprak gübrelemesinde kullanılır.
Kompoze gübreler15-15-15, 20-20-0 gibiBirden fazla besin elementini birlikte verir.

Azotlu gübreler formlarına göre dört gruba ayrılır: kolloidlerde tutulan ve yıkanmaya daha dayanıklı amonyumlu, bitkinin hemen alabildiği ama kolay yıkanan nitratlı, ikisinin özelliklerini birlikte taşıyan amonyum nitratlı ve önce dönüşüme uğraması gereken amidli (üre) gübreler. Ayrıca azotun yavaş serbest bırakıldığı kaplı ve yavaş etkili gübreler ile nitrifikasyonu yavaşlatan katkılı gübreler de vardır.

12. Organik gübreler ve organik tarımda besleme

  • Ahır gübresi: Hayvan dışkısı ve altlıktan oluşur; besin elementlerinin yanında toprağa organik madde kazandırır, strüktürü ve su tutma kapasitesini iyileştirir. Taze gübre yerine iyi yanmış (fermente olmuş) gübre kullanılmalıdır; taze gübre yabancı ot tohumu ve hastalık etmeni taşıyabilir, köklere zarar verebilir.
  • Kompost: Bitki artıkları, mutfak atıkları ve gübrelerin kontrollü olarak ayrıştırılmasıyla elde edilen olgun organik materyal.
  • Yeşil gübreleme: Fiğ, bakla ve üçgül gibi baklagillerin çiçeklenme döneminde toprağa sürülmesi; hem organik madde hem azot sağlar.
  • Solucan gübresi (vermikompost), leonardit ve humik-fulvik asitler gibi toprak düzenleyiciler.
  • Mikrobiyal gübreler: Azot bağlayan ve fosforu çözen bakteriler gibi canlı mikroorganizmalar içeren ürünler.

Organik tarımda sentetik kimyasal gübreler kullanılmaz. Bitki besleme; ekim nöbeti ve baklagillerle biyolojik azot bağlama, ahır gübresi, kompost ve yeşil gübreleme ile toprağın organik maddesinin ve canlılığının artırılmasına dayanır. Kayaç fosfat, kireç, jips ve doğal potasyum mineralleri gibi işlenmemiş doğal maddelere ise organik tarım mevzuatının izin verdiği ölçüde başvurulabilir. Organik tarımda amaç bitkiyi doğrudan değil, toprağı beslemektir.

13. Gübreleme tekniği ve gübre hesabı

Etkin bir gübreleme dört soruya doğru yanıt vermeye dayanır: doğru gübre, doğru miktar, doğru zaman ve doğru yer.

  • Taban gübresi: Ekimden önce ya da ekimle birlikte verilir; fosfor ve potasyumun tamamı ve azotun bir kısmı genellikle bu şekilde uygulanır.
  • Üst gübre: Bitkinin büyüme döneminde, ihtiyacın arttığı zamanlarda verilen azotlu gübredir; tahıllarda kardeşlenme ve sapa kalkma dönemlerinde verilir. Azotu bölerek vermek kayıpları azaltır.
  • Uygulama şekilleri: Gübrenin toprak yüzeyine dağıtılması (serpme), ekim makinesiyle tohumun yanına banda verilmesi, meyve ağaçlarında taç izdüşümüne verilmesi.
  • Yapraktan gübreleme: Özellikle mikro elementlerin hızlı etkisi için yapraklara püskürtülmesi; toprak gübrelemesinin yerini tutmaz, onu tamamlar.
  • Fertigasyon: Gübrenin damla sulama suyuyla verilmesi; besinler doğrudan kök bölgesine ve az az verildiği için en etkin yöntemlerden biridir. Suda tamamen çözünen gübreler kullanılmalıdır.
Örnek: gübre hesabı Toprak analizine göre buğdaya dekara 10 kg N ve 6 kg P₂O₅ verilmesi öneriliyor. Fosfor DAP (18-46-0) ile verilirse gereken DAP: 6 / 0,46 = 13 kg. Bu DAP aynı zamanda 13 × 0,18 = 2,3 kg N sağlar. Kalan azot 10 − 2,3 = 7,7 kg’dır; bu üre (%46 N) ile verilirse 7,7 / 0,46 ≈ 16,7 kg üre gerekir. Yani dekara 13 kg DAP taban gübresi ve yaklaşık 17 kg üre (bölünerek üst gübre olarak) verilir.

14. Gübreleme ve çevre

Bilinçsiz ve aşırı gübre kullanımı hem ekonomik kayba hem de çevre sorunlarına yol açar:

  • Nitrat kirliliği: Fazla azotlu gübre nitrat olarak yıkanıp yeraltı sularına karışır; içme sularında nitrat birikmesi insan sağlığı için risktir.
  • Ötrofikasyon: Yüzey akışıyla göl ve akarsulara taşınan azot ve fosfor, alglerin aşırı çoğalmasına ve sudaki oksijenin azalmasına yol açar.
  • Sera gazları: Denitrifikasyonla oluşan diazot monoksit güçlü bir sera gazıdır.
  • Tuzlanma ve ağır metaller: Yüksek dozda tuz içerikli gübreler toprak tuzluluğunu artırabilir; bazı fosfatlı gübreler kadmiyum gibi ağır metaller içerebilir.

Bu sorunları azaltmanın yolu gübre kullanım etkinliğini artırmaktır: gübrelemeyi analize dayandırmak, azotu bölerek vermek, gübreyi toprağa karıştırmak, sulamayı ihtiyaca göre yapmak, organik ve kimyasal gübreleri birlikte kullanmak, ekim nöbetine baklagil katmak ve iyi tarım uygulamalarına uymak. Gübrelerin en yüksek etkinlikle kullanıldığı durumda hem gübre masrafları ve besin kayıpları azalır hem de verim artar.

Kavramlar sözlüğü

Bitki besin elementi
Bitkinin yaşam döngüsünü tamamlaması için zorunlu olan element.
Makro element
Bitkide yüksek miktarda bulunan besin elementi (N, P, K, Ca, Mg, S).
Mikro element
Bitkide çok az miktarda bulunan ama zorunlu olan element (Fe, Zn, B, Mn, Cu, Mo, Cl, Ni).
Kütle akışı
Besinlerin suyla birlikte köke taşınması.
Difüzyon
Besinlerin derişimin yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere hareketi.
Yarayışlılık
Bir besin elementinin bitki tarafından alınabilir durumda olması.
Antagonizma
Bir elementin fazlasının diğerinin alımını azaltması.
Minimum yasası
Verimi en az bulunan besin elementinin sınırladığını söyleyen yasa.
Mineralizasyon
Organik maddedeki besinlerin inorganik forma dönüşmesi.
Nitrifikasyon
Amonyumun bakterilerce nitrata dönüştürülmesi.
Denitrifikasyon
Havasız topraklarda nitratın azot gazına dönüşerek kaybolması.
Fosfor fiksasyonu
Fosforun toprakta çözünmez bileşiklere bağlanması.
Demir klorozu
Demir noksanlığında genç yapraklarda damar aralarının sararması.
Çiçek burnu çürüklüğü
Domates ve biberde kalsiyumun meyveye yetersiz taşınmasından kaynaklanan bozukluk.
Yaprak analizi
Bitki yapraklarında besin elementi içeriğinin belirlenmesi.
Taban gübresi
Ekimden önce ya da ekimle verilen gübre.
Üst gübre
Bitkinin büyüme döneminde verilen gübre.
Kompoze gübre
Birden fazla besin elementi içeren gübre.
Yeşil gübreleme
Bitkilerin, çoğunlukla baklagillerin, toprağa sürülerek gübre olarak kullanılması.
Ötrofikasyon
Su ortamlarının besin elementleriyle aşırı zenginleşmesi.

Kendini dene

Her soruda bir seçeneğe tıkla; doğru cevap ve açıklaması hemen görünür.

1. Bitkiler için mutlak gerekli kaç element vardır?

C, H, O ile birlikte 6 makro ve 8 mikro element olmak üzere 17 element mutlak gereklidir.

2. Fosfor ve potasyum köke çoğunlukla hangi yolla ulaşır?

Bu elementler kök çevresinde tükendikçe difüzyonla köke doğru hareket eder.

3. Liebig’in minimum yasasına göre verimi ne sınırlar?

Eksik olan element giderilmeden verim artmaz.

4. Azot noksanlığında sararma önce hangi yapraklarda görülür?

Azot hareketli olduğu için yaşlı yapraklardan gençlere taşınır; belirti alt yapraklarda başlar.

5. Fosforlu gübreler neden tohumun yakınına banda verilmelidir?

Fosfor toprakta çok az hareket eder; kökün ulaşabileceği yere verilmelidir.

6. Yaprak kenarlarından başlayan kuruma (kenar yanıklığı) hangi elementin noksanlığına işarettir?

Potasyum noksanlığı yaşlı yapraklarda kenar yanıklığı yapar.

7. Kireçli topraklarda genç yapraklarda damar aralarının sararması hangi noksanlığın tipik belirtisidir?

Demir klorozu kireçli topraklarda sık görülür.

8. 15-15-15 etiketli 50 kg’lık bir gübre torbasında kaç kg azot vardır?

50 × 0,15 = 7,5 kg N.

9. Dekara 9,2 kg N vermek için kaç kg üre (%46 N) gerekir?

9,2 / 0,46 = 20 kg üre.

10. Klora duyarlı bitkilerde hangi potasyumlu gübre tercih edilmelidir?

Potasyum sülfat klor içermez.

Kaynaklar

Bu sayfa, internette açık erişimle sunulan aşağıdaki ders notu, makale, tez ve kitaplardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.

  1. Ünver, İ., Çokuysal, B., Anaç, D., Kılıç, C. C., Eryüce, N., Gürbüz Kılıç, Ö. ve Çolak Esetlili, B. (2011). Toprak Bilgisi ve Bitki Besleme. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1299, Eskişehir.
  2. Bozan, G. ve Torun, M. Toprak ve Bitki Besleme 9 ders materyali. Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Tarım Alanı, T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara.
  3. Şahin, Ö. ZTO 204 Bitki Besleme ve Gübreleme ders notu: kimyasal gübreler. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü.
  4. Samet, H. ve Çıkılı, Y. Sebzelerde bitki besleme ve gübreleme. İçinde: Sebze Yetiştirme Teknikleri, 9. bölüm.
  5. Taban, S. ve Turan, M. Organik tarımda bitki besleme yönetimi. Kitap bölümü (5. bölüm).
  6. Karaman, M. R. ve Turan, M. (2012). Bitki beslemede sürdürülebilir yönetim stratejisi ve gübre etkinlik parametreleri. Toprak Su Dergisi, 1(1): 15–21.
  7. Toprak ve Gübre: toprak bilgisi ders materyali.

Forumda bu dersle ilgili farklı yıllarda paylaşılmış ders notları ve tartışmalar bulunur. Bu sayfadaki anlatım onların bir kopyası değildir; güncel açık erişim kaynaklardan ayrıca hazırlanmıştır. Dersle ilgili sorularını forumda sorabilirsin.

Bitki Besleme ve Gübreleme ders notları Bitki Besleme ders notları