Bu derste
Hayvan besleme, çiftlik hayvanlarının fizyolojik gereksinimlerini karşılamak üzere uygun yem ve yem karmalarının hazırlanmasını ve uygulanmasını konu alır. Bu sayfada sindirim sistemi tiplerinden başlayarak besin maddelerinin yapı ve metabolizmaları, yemler ve besleme değerleri, yem işleme yöntemleri, besin madde gereksinimleri ve rasyon hazırlama konuları anlatılmaktadır. Sonunda bir kavramlar sözlüğü ve kendini sınayabileceğin bir test bulunuyor.
1. Hayvan beslemenin önemi
Hayvansal üretimde en büyük maliyet kalemini yem oluşturur ve toplam girdinin yaklaşık %75–80'ini kapsar. Hayvanların verim düzeyi, genetik potansiyelin yanında büyük ölçüde besleme tarafından belirlenir. Rasyonel besleme; hayvanın tanınmasını, yemin besleme değerinin bilinmesini ve bu ikisi arasında doğru eşleşmenin kurulmasını gerektirir.
Hayvan besleme bilimi dört tarihsel dönemden geçmiştir: besin madde ilişkilerinin gözlemlendiği doğal dönem, kimyasal analizlere dayanan analitik dönem, metabolizma ve sindirilebilirlik araştırmalarının öne çıktığı biyolojik dönem ve günümüzde devam eden moleküler dönem. Bugün üzerine yoğunlaşılan konular arasında kısıntılı besleme (fonksiyonel gıdalar), prebiyotik ve probiyotikler, fümarsik asit gibi metan azaltıcı katkılar ve biyoteknoloji uygulamaları yer almaktadır.
2. Sindirim sistemi tipleri
Hayvanlar sindirim sistemi yapısına göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, hangi yemlerin hangi hayvanlar için uygun olduğunu ve rasyonun nasıl düzenleneceğini doğrudan belirler.
Tek mideli hayvanlar (Monogastrik)
İnsan, domuz, at ve kanatlılar bu gruptadır. Mide tek bölümlüdür ve sindirim önce enzimatik yolla gerçekleşir. Atlar ve tavşanlar ayrıca körbağırsaklarında güçlü bir mikrobiyel fermantasyon kapasitesine sahiptir; bu nedenle arka bağırsak fermentörü olarak da anılırlar.
Ruminantlar (Çok mideli hayvanlar)
Sığır, koyun, keçi ve deve bu gruptadır. Mide dört bölümden oluşur:
- Rumen (işkembe): En büyük bölümdür; hacim 100–150 lt'ye ulaşır. Milyarlarca mikroorganizma burada yaşar; selüloz, hemiselüloz ve nişasta fermente edilerek uçucu yağ asitlerine (asetat, propionat, bütirat) dönüştürülür. Bu UYA ruminantların temel enerji kaynağıdır.
- Retikulum (börkenek): Yabancı cisimleri tutar; geviş getirmeyi koordine eder.
- Omazum (kırkbayır): Su ve mineralleri emer; içerik öğütülmeye devam edilir.
- Abomazum (şirden): Gerçek mideye karşılık gelir; HCl ve pepsin salgılanır, protein sindirimi başlar.
Kanatlı hayvanlar
Kanatlılarda dişler yoktur; yemleri gaga ve pençeyle parçalar. Sindirim organları şöyle sıralanır: kursak (depolama ve ıslatma) → bezel mide (proventriculus; HCl ve enzim salgısı) → kaslı mide/taşlık (mekanik öğütme, dişlerin işlevini görür) → ince bağırsak → iki adet körbağırsak → kloaka. Kanatlılarda laktaz enzimi bulunmaz; laktoz sindirilemez.
3. Besin maddeleri: karbonhidratlar ve lipitler
Karbonhidratlar
Yemlerin kuru maddesinin büyük bölümünü oluşturur ve hayvanlar için başlıca enerji kaynağıdır. İki ana grupta incelenir:
- Yapısal karbonhidratlar (hücre çeperi): Selüloz, hemiselüloz ve pektin; sindirim enzimleriyle parçalanamaz, yalnızca mikrobiyel fermantasyonla değerlendirilebilir. Bu nedenle ruminantlar ve arka bağırsak fermentörleri için önemli enerji kaynağı olurken tek mideli hayvanlar için sınırlı değeri vardır.
- İçerik karbonhidratlar: Nişasta, şekerler; sindirim enzimleriyle parçalanır. Ruminantlarda rumen mikropları büyük bölümünü fermente eder; ince bağırsağa ulaşan nişasta miktarı sınırlıdır.
Ruminantlarda karbonhidrat sindirimi sonucunda üretilen başlıca UYA'lar ve kullanım yerleri:
- Asetat (%60–70): Yağ dokusu ve meme bezinde yağ asidi sentezinin yapı taşı; süt yağı sentezinde kritik.
- Propionat (%15–25): Karaciğerde glukoneogenezin başlıca öncülü; ruminantların temel glukoz kaynağı.
- Bütirat (%10–15): Rumen epiteli için enerji kaynağı; rumen papillalarının gelişimini uyarır.
Kan glukoz düzeyi ruminantlarda 40–70 mg/100 mL (tek midelilerde 70–100, kanatlılarda 130–260 mg/100 mL) düzeyindedir; ruminantlarda glukozun ağırlıklı kaynağı glukoneogenezdir.
Lipitler (Yağlar)
Gram başına enerji değeri karbonhidrat ve proteinlerin yaklaşık 2,25 katıdır. Yağda eriyen vitaminlerin (A, D, E, K) taşınmasında görev alır.
- Esansiyel yağ asitleri: Linoleik asit (ω-6) ve α-linolenik asit (ω-3) vücutta sentezlenemez; yemle alınmalıdır. ω-3 serisi (EPA, DHA) anti-inflamatuar etkilidir; yumurta, süt ve et ürünlerinin besin değerini artırmak için rasyona eklenir.
- Konjuge linoleik asit (CLA): Ruminant ürünlerinde doğal olarak bulunur; anti-kanserojenik ve bağışıklık destekleyici etkileri araştırılmaktadır.
4. Proteinler, vitaminler ve mineraller
Proteinler
Vücut dokularının, enzimlerin, hormonların ve bağışıklık maddelerinin yapı taşıdır. Proteinlerin yapısını 20 amino asit oluşturur; bunlardan 10'u esansiyel (zorunlu) amino asittir: lizin, metionin, treonin, triptofan, valin, lösin, izolösin, fenilalanin, histidin ve arjinin. Tek mideli hayvanlar bu amino asitleri yemle almak zorundadır.
Ruminantlarda protein beslenmesi iki kavram üzerine kurulur:
- Rumende yıkılabilir protein (RYP): Rumen mikropları tarafından parçalanarak mikrobiyel protein sentezine kullanılan protein. Mikrobiyel protein yüksek kalitelidir ve ince bağırsakta sindirilir.
- Rumende yıkıma dirençli protein (RYD / bypass protein): Rumen fermantasyonundan etkilenmeden abomazuma geçen protein; yüksek verimli hayvanlarda mikrobiyel protein tek başına gereksinimi karşılamaz, bu nedenle bypass protein kaynakları kullanılır.
- NPN (azot protein olmayan azot): Üre gibi NPN kaynakları ruminantlarda rumen mikroorganizmaları tarafından mikrobiyel proteine dönüştürülebilir; tek mideliler için değersizdir.
Vitaminler
Yağda eriyen (A, D, E, K)
- A vitamini: Görme, epitel doku bütünlüğü, bağışıklık. Karoten biçiminde yeşil yemlerde; karaciğerde depolanır. Eksikliği gece körlüğüne, üreme sorunlarına yol açar.
- D vitamini: Kalsiyum emilimini düzenler; eksikliği kemik gelişim bozukluklarına (raşitizm/osteomalasi) neden olur. Güneş ışığında cilt altında sentezlenir.
- E vitamini: Antioksidan; hücre zarlarını oksidasyondan korur. Selenyumla sinerjik etki gösterir.
- K vitamini: Kan pıhtılaşması; rumen mikropları ve bağırsak bakterileri tarafından sentezlenebilir.
Suda eriyen (B grubu, C)
Ruminantlar ve arka bağırsak fermentörlerinde rumen/bağırsak mikropları B grubu vitaminleri büyük ölçüde sentezler; yem yoluyla ek sağlanması genellikle gerekmez. Kanatlı ve domuz gibi tek mideli hayvanların ise yemlerle alması şarttır.
C vitamini çoğu hayvan tarafından sentezlenebilir; stres koşullarında gereksinim artar.
Mineraller
Makromineraller (Ca, P, Mg, K, Na, Cl, S) gram düzeyinde; mikromineraller/iz elementler (Fe, Cu, Zn, Mn, Co, I, Se, F, Mo) miligram ya da mikrogram düzeyinde gereklidir.
- Kalsiyum ve fosfor: Kemik ve dişlerin temel yapısı. Ca:P oranı 1:1–2:1 arasında tutulmalıdır; oransız besleme yüksek verimli ineklerde süt humması (hipokalsemi), idrar taşı ve kemik bozukluklarına yol açabilir.
- Selenyum ve E vitamini: Birbirinin eksikliğini kısmen kapatır; yetersizlik beyaz kas hastalığına (Myopati) neden olur.
- Kobalt: Rumen mikropları tarafından B12 sentezi için kullanılır; eksikliği ruminantlarda B12 yetersizliğine yol açar.
- İyot: Tiroid hormonu sentezi için zorunludur; eksikliği guatr ve üreme sorunlarına neden olur.
5. Enerji ve yemlerin besleme değeri
Yemlerden hayvanın kullanabileceği net enerji miktarını belirlemek için enerji kademeleri izlenir:
| Enerji türü | Tanımı |
|---|---|
| Brüt enerji (BE) | Yemin tamamen yakılmasıyla açığa çıkan toplam enerji; bomba kalorimetreyle ölçülür. |
| Sindirilebilir enerji (SE) | BE − dışkıdaki enerji. Hayvanın sindirdiği enerji miktarı. |
| Metabolik enerji (ME) | SE − idrar ve metan gazındaki enerji. Hayvanın metabolizmasına giren enerji; en yaygın kullanılan enerji birimi. |
| Net enerji (NE) | ME − ısı artışı. Yaşama payı veya verim için gerçekten kullanılan enerji. |
Yemlerin besleme değeri kimyasal analiz (Weende analizi) ile belirlenir. Weende analizinde yemler şu fraksiyonlara ayrılır: nem, ham kül, ham protein (N × 6,25), ham yağ (eter özü), ham selüloz ve azot suz öz maddeler (AÖM). Weende analizinin sınırlılığı, ham selülozun hücre çeperi fraksiyonlarını (selüloz, hemiselüloz, lignin) birbirinden ayıramamasıdır. Bu nedenle Van Soest yöntemi ile NDF (nötral deterjan lif) ve ADF (asit deterjan lif) analizleri geliştirilmiştir.
Sindirilebilirlik: Hayvanın tükettiği ve dışkıyla attığı yem miktarı arasındaki fark. Yemin sindirilebilirliği; hayvanın türü, yaşı, yemin bileşimi, işleme yöntemi ve iklim koşullarından etkilenir. Ruminantlarda kaba yemlerin sindirilebilirliği tek midelilerden genellikle yüksektir.
6. Yemler: sınıflandırma ve özellikleri
Kaba yemler
Kuru maddede ham selüloz düzeyi %18'in üzerinde olan yemlere kaba yem denir. Ruminant beslenmesinin temelini oluşturur; rumen sağlığı için zorunludur. Yetersiz kaba yem rumen asidozuna zemin hazırlar.
- Yeşil yemler (merada ve biçilerek): Su içerikleri yüksek (%70–85), sindirilme dereceleri yüksek, vitamin içeriği zengin. Buğdaygil ve baklagil yem bitkileri başlıca kaynaklardır.
- Silaj: Yeşil yemlerin havasız ortamda laktik asit fermantasyonuyla korunması. Mısır silajı enerji, yonca silajı protein bakımından zengindir.
- Kuruotlar (kuru ot): Yeşil yemler kurutularak su içerikleri %14–17'ye düşürülür. Kalite; biçim zamanına, kuruma süresine ve depolama koşullarına bağlıdır.
- Saman: Tahıl hasadı sonrası kalan sap; selüloz ve lignin oranı yüksek, besin değeri düşük. Yetersiz beslenen ruminantlarda enerji ve protein açığına yol açar; NaOH veya amonyakla muamele ile sindirilebilirliği artırılabilir.
Yoğun (konsantre) yemler
Ham selüloz düzeyi %18'in altındadır; enerji ve/veya protein bakımından yoğundur.
- Enerjice zengin yemler: Tahıllar (mısır, arpa, buğday, yulaf), tahıl yan ürünleri (kepek, döğüntü) ve yağlı tohumlar (çiğit). Mısır en yüksek nişasta içeriğiyle başlıca enerji yemi; arpa ise dengeli amino asit profiliyle değerlidir.
- Proteince zengin yemler: Bitkisel küspeler (soya, ayçiçeği, pamuk tohumu, kanola), hayvansal kaynaklı yemler (balık unu, et-kemik unu, kan unu, süt tozu). Soya küspesi en yüksek kaliteli bitkisel protein kaynağıdır; lizin bakımından zengindir.
Yem katkı maddeleri
Yem katkı maddeleri yemin kimyasal bileşimini değiştirmeksizin sağlık, verim ve yemden yararlanmayı iyileştiren maddelerdir. Başlıcaları: antibiyotikler (kullanımı giderek kısıtlanmaktadır), probiyotikler, prebiyotikler, enzimler (fitaz), antioksidanlar, koksidiyostatlar ve lezzet artırıcılar.
7. Yem işleme yöntemleri
Yem işleme, yemlerin sindirilebilirliğini ve hayvanlar tarafından kabulünü artırmak için uygulanan fiziksel ve kimyasal işlemlerdir.
Fiziksel yöntemler
- Kırma ve öğütme: Yem parçacık boyutunu küçülterek sindirim enzimleriyle temas yüzeyini artırır. Ruminantlar için çok ince öğütmeden kaçınılmalıdır; rumen sağlığı için belirli parçacık büyüklüğü gereklidir.
- Patlatma: 150 °C'de uygulanan ısı ile nişasta granüllerinin çatlaması sağlanır; mısır ve sorgumda etkili, arpa ve yulafta az etkili.
- Peletleme: Öğütülmüş karma yemin buhar, sıcaklık ve basınç altında şekillendirilmesi. Yem saçımını azaltır, sindirilebilirliği artırır, Salmonella gibi patojenleri öldürür; ancak ısıya duyarlı katkı maddeleri zarar görebilir.
- Gevrek (flaking): Buharla yumuşatılıp ezilen tane yemler; mısır ve sorgumda etkili, iyi sonuç verir.
- Mikronizasyon: Kızılötesi mikrodalgalarla ısıtma; nişasta sindirilebilirliğini %20'den fazla artırabilir.
Kimyasal yöntemler
- Saman işleme (NaOH veya amonyak): Alkali muamele ile lignin-selüloz bağları zayıflatılarak samanın sindirilebilirliği artırılır.
- Fermantasyon: %25–30 nem içeren tane yemler havasız ortamda 20 gün bekletilerek fermente edilir; rumen fermantasyonuna katkı sağlar.
Karma yem
Birden fazla yem maddesinin hayvanın gereksinimlerini karşılayacak biçimde belirli oranlarda karıştırılmasıyla hazırlanan yemdir. Türkiye'de karma yem sanayisi büyük gelişme göstermiştir; kanatlı beslenmesinde neredeyse tüm gereksinim karma yemle karşılanmaktadır. Karma yemin avantajları: besin madde dağılımının homojenliği, yemleme kolaylığı, farklı hammaddelerin bir arada kullanılabilmesi.
8. Çiftlik hayvanlarının besin madde gereksinimleri
Hayvanların besin madde gereksinimleri iki temel bileşenden oluşur:
- Yaşama payı: Hiçbir verim olmaksızın vücut bileşimini, canlı ağırlığı ve sağlığı korumak için gereken minimum miktar. Metabolik vücut ağırlığına (Canlı Ağırlık⁰·⁷⁵) orantılıdır.
- Verim payı: Süt, et, yumurta, yapağı üretimi, gebelik ve büyüme için yaşama payına eklenen ek miktar.
| Verim türü | Temel gereksinim ilkesi |
|---|---|
| Süt üretimi | Her kg süt için içerdiği enerji ve protein miktarı hesaplanarak eklenir; süt yağ oranı enerji gereksinimini etkiler. |
| Canlı ağırlık artışı (besi) | Artışın protein veya yağ olarak biriktirilmesine göre değişir; büyüme ilerledikçe kg başına enerji gereksinimi artar (erken dönemde protein, geç dönemde yağ birikimi ağır basar). |
| Gebelik | Özellikle son üç ayda yavru ve plasenta büyümesi için ek gereksinim belirgin biçimde artar. |
| Yumurta | Yumurta ağırlığı ve yumurta verimi düzeyine göre enerji ve amino asit gereksinimi hesaplanır. |
| Yapağı/kıl/tiftik | Kükürtlü amino asit (metionin, sistin) gereksinimi yüksektir. |
Yem tüketimini etkileyen başlıca faktörler:
- Yemin enerji konsantrasyonu (enerji yoğun rasyonlarda tüketim düşer),
- Yemin protein ve amino asit düzeyi,
- Çevre sıcaklığı (sıcakta tüketim düşer, soğukta artar),
- Hayvanın fizyolojik durumu (laktasyon, gebelik, kızgınlık),
- Yemleme sıklığı ve sosyal faktörler.
9. Rasyon hazırlama
Rasyon, bir hayvanın 24 saatte tükettiği yem miktarıdır. Rasyon hazırlamanın amacı, hayvanın belirlenen verim düzeyi için gereken tüm besin maddelerini en düşük maliyetle karşılamaktır.
Rasyon hazırlama yöntemleri
- Deneme-yanılma: Farklı yem oranları denenerek gereksinimlerin karşılandığı karışım bulunur. Küçük ölçekli ve az sayıda yem kaynağı için uygundur.
- Pearson Karesi: İki yem ya da yem grubunun istenilen düzeyde tek bir besin maddesi (genellikle protein) sağlayacak biçimde karıştırılması için grafik yöntem. Hızlı ama tek değişkenli.
- Cebirsel yöntem: Birden fazla besin maddesinin eş zamanlı dengelenmesine olanak verir; elle çözüm için denklem sayısı sınırlı olmalıdır.
- Doğrusal programlama (LP): Çok sayıda yem hammaddesi ve kısıtın olduğu koşullarda bilgisayar yardımıyla en düşük maliyetli formülasyonun bulunması. Ticari karma yem üretiminin temel aracıdır.
- Hayvanın günlük enerji, protein, Ca, P ve diğer besin madde gereksinimleri belirlenir (NRC, ARC veya ulusal tablolardan).
- Kullanılacak ham maddeler ve fiyatları listelenir; her hammaddenin besin madde içerikleri tablolardan alınır.
- Rasyondaki kaba yem oranı gibi ek kısıtlar belirlenir (örn. kuru maddede %40–60 kaba yem).
- Hedef fonksiyon (maliyet minimizasyonu) ve kısıtlar doğrusal eşitlik/eşitsizlik olarak ifade edilip yazılım çözümler.
10. Büyükbaş hayvanların beslenmesi
Sığırlar için besleme; yaşa, verim düzeyine ve üretim amacına (süt, besi, damızlık) göre farklı rasyon stratejisi gerektirir.
Süt sığırlarında besleme
Yüksek verimli süt ineklerinde laktasyonun ilk haftalarında enerji dengesi negatif seyreder; inek vücut rezervlerini kullanır (vücut kondisyon skoru düşer). Bu dönemde rasyonun enerji yoğunluğunu artırmak, geçiş dönemi beslenmesine özen göstermek kritik önem taşır. Süt yağ oranının korunması için kaba yem miktarı yeterli düzeyde tutulmalıdır; düşük kaba yem rumen asidozuna ve süt yağı depresyonuna yol açar.
Besi sığırlarında besleme
Besi sığırlarında temel hedef; yemden yararlanma oranını optimize ederek kısa sürede maksimum canlı ağırlık artışı sağlamaktır. Besi süresince rasyonun enerji yoğunluğu kademeli olarak artırılır; besi başlangıcında kaba yem oranı yüksek tutulur, besi sonuna doğru tane yem oranı artırılır. Ani geçişler rumen asidozuna neden olabilir; adaptasyon programı uygulanmalıdır.
Rumen sağlığı
Rumen pH'ı 6,2–7,0 arasında tutulmalıdır. Yüksek nişastalı rasyonlarda hızlı fermentasyon asit üretimini artırır; pH 5,5'in altına düşerse rumen asidozu gelişir, papillalar hasar görür ve karaciğer absesi riskini artırır. Tampon maddeler (sodyum bikarbonat, magnezyum oksit) ve yeterli kaba yem asidozu önler.
Kavramlar sözlüğü
- Rumen
- Ruminantlarda mide kompleksinin en büyük bölümü; mikrobiyel fermantasyonun gerçekleştiği fermentasyon tankı.
- Ruminasyon (geviş getirme)
- Ruminantların yuttuğu yemi regürjite ederek tekrar çiğnemesi; rumen fermantasyonunu hızlandırır.
- UYA (Uçucu Yağ Asitleri)
- Rumen fermantasyonu sonucu oluşan asetat, propionat ve bütirat; ruminantların temel enerji kaynağı.
- Monogastrik hayvan
- Tek mideli hayvan (domuz, kanatlı, at gibi); sindirim önce enzimatik yolla gerçekleşir.
- Bypass protein (RYD)
- Rumen fermantasyonundan etkilenmeden abomazuma ulaşan protein; yüksek verimli hayvanlarda mikrobiyel proteini tamamlar.
- NPN (Azot protein olmayan azot)
- Üre gibi protein olmayan azot bileşikleri; ruminantlarda mikrobiyel proteine dönüştürülebilir, tek mideliler için değersizdir.
- Weende analizi
- Ham besin maddesi analiz sistemi; nem, ham kül, ham protein, ham yağ, ham selüloz ve AÖM fraksiyonlarını belirler.
- NDF (Nötral Deterjan Lif)
- Selüloz + hemiselüloz + lignin içeren hücre çeperi fraksiyonu; yemin kaba yem kalitesini gösterir.
- ADF (Asit Deterjan Lif)
- Selüloz + lignin; NDF'nin içinde yer alır; sindirilemeyen fraksiyonu gösterir, düşük ADF yüksek sindirilebilirliğe işaret eder.
- Brüt enerji (BE)
- Yemin bomba kalorimetrede tamamen yakılmasıyla açığa çıkan toplam enerji.
- Metabolik enerji (ME)
- Sindirilebilir enerjiden idrar ve metan kayıpları çıkarılarak bulunan; en yaygın kullanılan enerji birimi.
- Net enerji (NE)
- Metabolik enerjiden ısı artışı (ısı artımı) düşüldükten sonra kalan; yaşama payı veya verim için gerçekten kullanılan enerji.
- Yaşama payı
- Hiçbir verim olmaksızın vücut bileşimini ve sağlığı korumak için gereken minimum besin madde ve enerji miktarı.
- Verim payı
- Süt, et, yumurta gibi üretim için yaşama payına eklenen besin madde miktarı.
- Peletleme
- Karma yemin buhar, ısı ve basınç altında silindirik veya diğer şekillerde sıkıştırılması; saçımı azaltır, sindirilebilirliği artırır.
- Rumen asidozu
- Yüksek nişastalı rasyon veya yetersiz kaba yem sonucu rumen pH düşüşü; papilla hasarı ve verim düşüşüne yol açar.
- Vücut kondisyon skoru (VKS)
- Hayvanın vücut yağ rezervini 1–5 veya 1–9 ölçeğiyle değerlendiren skor; besleme yönetiminde temel gösterge.
- Esansiyel amino asit
- Hayvan vücudunda sentezlenemeyen; yemle mutlaka sağlanması gereken amino asit (lizin, metionin, treonin vb.).
- Silaj
- Yeşil yemlerin havasız ortamda laktik asit fermantasyonuyla korunan kaba yemi.
- Karma yem
- Birden fazla yem maddesinin hayvanın gereksinimlerini karşılayacak oranda karıştırılmasıyla oluşturulan hazır yem.
- Doğrusal programlama
- En düşük maliyetli rasyon formülasyonunu bulmak için çok değişkenli optimizasyon yöntemi.
Kendini dene
Her soruda bir seçeneğe tıkla; doğru cevap ve açıklaması hemen görünür.
1. Ruminantlarda rumen fermantasyonu sonucunda en fazla üretilen UYA hangisidir ve temel işlevi nedir?
Rumen fermantasyonunda asetat %60-70 oranıyla en fazla üretilen UYA dir. Meme bezinde ve yağ dokusunda yağ asidi sentezinin yapı taşı olup süt yağı sentezinde kritik önem taşır.
2. Ruminantlarda bypass protein kullanımının amacı nedir?
Yüksek verimli ineklerde mikrobiyel protein tek başına gereksinimi karşılamaz. Rumende yıkıma dirençli (bypass) protein rumen fermantasyonundan etkilenmeden ince bağırsağa ulaşarak bu açığı kapatır.
3. Kanatlı hayvanlarda taşlığın (kaslı midenin) işlevi nedir?
Kanatlılarda dişler bulunmaz. Taşlık, güçlü kaslarla yemleri öğüterek mekanik sindirimi gerçekleştirir; bu sayede bezel mideden gelen asit içerikle buluşan yem kimyasal sindirimi daha verimli geçirir.
4. Rumen pH'ı hangi aralıkta tutulmalıdır ve bu değerin altına düşmesi ne anlama gelir?
Rumen pH'ı 6,2–7,0 arasında olmalıdır. Yüksek nişastalı yemleme veya yetersiz kaba yem ile pH 5,5'in altına inerse rumen asidozu gelişir; papillalar hasar görür ve hayvan verimden düşer.
5. Weende analizinde ham protein fraksiyonu nasıl hesaplanır?
Weende analizinde yemde bulunan toplam azot Kjeldahl yöntemiyle belirlenir ve proteinlerin ortalama %16 azot içerdiği kabulüyle 6,25 katsayısıyla çarpılarak ham protein hesaplanır.
6. Peletlemenin hangi olumsuz etkisi vardır?
Peletlemede uygulanan yüksek sıcaklık ve buhar, ısıya duyarlı vitaminleri, enzimleri ve probiyotik gibi katkı maddelerini bozabilir. Bu nedenle bazı katkılar peletleme sonrasında eklenir.
7. Ruminantlarda B12 vitamini eksikliğine hangi mineral eksikliği yol açar?
Rumen mikropları, B12 vitamini sentezi için kobalt kullanır. Rasyonda kobalt yetersizse B12 sentezi gerçekleşemez; koyun ve sığırlarda büyüme geriliği ve anemi gelişir.
8. Doğrusal programlama yöntemi rasyon hazırlamada neden tercih edilir?
Ticari karma yem üretiminde onlarca hammadde ve çok sayıda besin madde kısıtı aynı anda dengelenmek zorundadır. Doğrusal programlama bu koşullarda matematiksel olarak en düşük maliyetli formülasyonu verir; elle çözüm mümkün değildir.
Kaynaklar
Bu sayfa, internette açık erişimle sunulan aşağıdaki ders notu, makale, tez ve kitaplardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
- Prof.Dr. Hasan Rüştü Kutlu, Prof.Dr. Murat Görgülü, Yrd.Doç.Dr. Ladine Baykal Çelik, Genel Hayvan Besleme Ders Notu (Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 175 s., 2005) — açık erişim.
- İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi, Hayvan Besleme ve Rasyon Bilgisi (240 s.) — açık erişim.
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Büyükbaş Hayvan Besleme Yöntemleri (Hayvan Yetiştiriciliği modülü, 45 s.) — açık erişim.
- Kutlu H.R., Besi Sığırlarında Besleme İlkeleri (ders sunumu, 12 s.) — açık erişim.
Forumda bu dersle ilgili farklı yıllarda paylaşılmış ders notları ve tartışmalar bulunur. Bu sayfadaki anlatım onların bir kopyası değildir; güncel açık erişim kaynaklardan ayrıca hazırlanmıştır. Dersle ilgili sorularını forumda sorabilirsin.
Hayvan Besleme ders notları