Bu derste
Hayvan besleme biyokimyası, yemlerdeki besin maddelerinin hayvanın vücudunda nasıl sindirildiğini, emildiğini ve kullanıldığını; yani hayvan beslemenin kimyasal temellerini inceler. Rasyon hazırlamanın, yemlerin değerlendirilmesinin ve beslenmeye bağlı hastalıkların anlaşılmasının temelidir. Bu sayfada metabolizma ve yem analizinden başlayarak su, karbonhidratlar, yağlar, proteinler ve enerji metabolizması ile enzimler, vitaminler, mineraller ve hormonlar; tek midelilerle geviş getirenler arasındaki farklarla birlikte anlatılmaktadır. Sonunda bir kavramlar sözlüğü ve kendini sınayabileceğin bir test bulunuyor.
1. Beslenme, metabolizma ve yem analizi
Biyokimya, canlıların yapısındaki kimyasal maddeleri ve yaşam boyunca süren kimyasal süreçleri inceleyen bilimdir. Canlılar dışarıdan aldıkları maddeleri sindirip vücutlarında işler, ihtiyaç duydukları maddelere dönüştürür, enerjilerinden yararlanır ve işe yaramayanları dışarı atar; bu sürekli madde değişimine metabolizma denir. Basit maddelerden karmaşık maddelerin yapıldığı, enerji harcanan tepkimelere anabolizma, karmaşık maddelerin yıkılarak enerji açığa çıkardığı tepkimelere katabolizma denir.
Weende analizi
Yemlerin besin değeri, 19. yüzyılda Almanya’nın Weende istasyonunda geliştirilen bir analiz yöntemiyle kaba olarak belirlenir. Yem önce kurutularak su ve kuru maddeye ayrılır; kuru madde de şu gruplara ayrılır:
| Grup | İçeriği |
|---|---|
| Ham kül | Yakıldıktan sonra kalan mineral maddeler |
| Ham protein | Azot miktarının 6,25 ile çarpılmasıyla bulunur; protein ve proteinden olmayan azotlu maddeleri kapsar |
| Ham yağ (eter ekstraktı) | Eterde çözünen yağ ve yağımsı maddeler |
| Ham selüloz (ham lif) | Seyreltik asit ve bazda çözünmeyen yapısal karbonhidratlar |
| Azotsuz öz maddeler (NÖM) | Kuru maddeden diğer gruplar çıkarıldıktan sonra kalan kısım; büyük ölçüde nişasta ve şekerler |
Kimyasal bileşim yemin potansiyel değerini gösterir; ancak hayvanın bu besin maddelerinden ne kadar yararlanabileceğini sindirilebilirlik belirler. Sindirilebilirlik hayvanla yapılan sindirim denemeleri (in vivo), rumen içine bırakılan naylon keselerle (in situ) ya da laboratuvarda (in vitro) belirlenir.
2. Su
Su, hayvanlar için en ucuz görünen ama önemi en çok unutulan besin maddesidir. Vücudun yarısından fazlası sudur; hayvan yağının ve proteininin büyük kısmını kaybetse de yaşayabilir, ama suyunun yaklaşık onda birini kaybettiğinde ciddi sağlık sorunları başlar.
- Görevleri: Kimyasal tepkimelerin ortamı ve tarafıdır, besin maddelerini ve artıkları taşır, vücut ısısını düzenler, eklemleri kayganlaştırır ve sütün büyük kısmını oluşturur.
- Kaynakları: Çiftlik hayvanları suyu üç yoldan sağlar: içme suyu, yemlerdeki su (havada kuru yemlerde yüzde 10–12, yeşil ot, silaj ve posalarda yüzde 90’a varan oranlarda) ve besinlerin yıkımıyla oluşan metabolik su.
- İhtiyacı etkileyenler: Hava sıcaklığı, yemin kuru madde ve tuz içeriği, süt verimi, gebelik ve hayvanın türü.
Su tüketimi azaldığında yem tüketimi ve sindirilebilirlik de düşer. Bu yüzden hayvanlara her zaman temiz, taze ve yeterli miktarda su sağlanmalı; tuzluluğu, nitrat düzeyi ve mikrobiyolojik kalitesi kontrol edilmelidir.
3. Karbonhidratlar ve rumen fermantasyonu
Karbonhidratlar, hayvan rasyonlarının en büyük kısmını oluşturan ve en önemli enerji kaynağı olan besin maddeleridir. Monosakkaritler (glikoz, fruktoz, galaktoz), disakkaritler (sakkaroz, laktoz, maltoz) ve polisakkaritler olarak sınıflandırılır. Polisakkaritler, sindirim enzimleriyle kolayca parçalanan depo karbonhidratları (nişasta, glikojen) ve bitki hücre duvarını oluşturan yapısal karbonhidratlar (selüloz, hemiselüloz, pektin) olarak ikiye ayrılır.
Tek midelilerde
Domuz ve kanatlılarda nişasta ve şekerler ince bağırsakta enzimlerle glikoza kadar parçalanıp emilir. Bu hayvanlar selülozu sindirecek enzime sahip değildir; lifli yemlerden ancak kalın bağırsaktaki mikroorganizmalar sayesinde sınırlı ölçüde yararlanabilirler. Atlar ise gelişmiş kör bağırsakları sayesinde lifli yemleri iyi değerlendirir.
Geviş getirenlerde
Sığır, koyun ve keçide karbonhidratların büyük kısmı rumendeki bakteri, protozoa ve mantarlar tarafından fermente edilir. Mikroorganizmalar selülozu da parçalayabildiği için geviş getirenler kaba yemlerden yararlanabilir. Fermantasyonun son ürünleri uçucu yağ asitleri (UYA), karbondioksit ve metan gazıdır.
Uçucu yağ asitleri
- Asetik asit: En fazla oluşan uçucu yağ asididir; kaba yemce zengin rasyonlarda artar ve süt yağı sentezinin başlıca kaynağıdır.
- Propiyonik asit: Kesif yemce zengin rasyonlarda artar; karaciğerde glikoza dönüştürülür ve laktoz ile vücut yağı yapımında kullanılır.
- Bütirik asit: Rumen duvarında enerji kaynağı olarak kullanılır ve ketonlara dönüşür.
Geviş getirenler enerjilerinin büyük kısmını glikozdan değil uçucu yağ asitlerinden sağlar; ihtiyaç duydukları glikozu ise karaciğerde propiyonik asitten yaparlar (glukoneogenez). Rumende oluşan metan, hem yem enerjisinin kaybı hem de bir sera gazıdır.
4. Lipitler
Lipitler (yağlar), suda çözünmeyen, eter ve kloroform gibi organik çözücülerde çözünen maddelerdir. Karbonhidratların yaklaşık 2,25 katı enerji verir; ayrıca yağda çözünen vitaminlerin taşınması ve emilmesi, hücre zarlarının yapısı ve bazı hormonların sentezi için gereklidir.
- Basit lipitler: Gliserol ile üç yağ asidinin oluşturduğu trigliseritler ve mumlar.
- Bileşik lipitler: Fosfolipitler ve glikolipitler; hücre zarlarının yapısına katılır.
- Steroitler: Kolesterol, safra asitleri, eşey hormonları ve D vitamini.
Yağ asitleri, çift bağ içermeyen doymuş ve çift bağ içeren doymamış yağ asitleri olarak ayrılır. Vücutta sentezlenemeyen ve rasyonla alınması gereken linoleik ve linolenik asitlere esansiyel yağ asitleri denir. Doymamış yağlar havayla temas ettiğinde oksitlenerek acılaşır; acılaşmış yemler lezzetsizdir ve vitamin kayıplarına yol açar.
Geviş getirenlerde rumen mikroorganizmaları yemdeki doymamış yağ asitlerinin büyük kısmını doymuş yağ asitlerine dönüştürür (biyohidrojenasyon); bu yüzden süt ve et yağı doymuş yağ asitlerince zengindir. Bu süreçte konjuge linoleik asit (CLA) gibi sağlık açısından değerli ara ürünler de oluşur. Rasyondaki fazla yağ rumen mikroorganizmalarını olumsuz etkilediği için geviş getirenlerde yağ katkısı sınırlı tutulur.
5. Proteinler ve amino asitler
Proteinler, amino asitlerin peptit bağlarıyla birleşmesinden oluşan büyük moleküllerdir; dokuların, enzimlerin, hormonların ve antikorların yapısına katılır. Proteinlerde ortalama yüzde 16 azot bulunur; bu yüzden yemdeki azot miktarı 6,25 (100/16) ile çarpılarak ham protein bulunur.
Hayvanın vücudunda yeterli hızda sentezlenemeyen ve yemle alınması gereken amino asitlere esansiyel amino asitler denir. Tek mideli hayvanlar için arginin, histidin, izolösin, lösin, lizin, metiyonin, fenilalanin, treonin, triptofan ve valin esansiyeldir; kanatlılar için bunlara glisin de eklenir. Rasyonda ihtiyaca göre en az bulunan esansiyel amino aside sınırlayıcı amino asit denir; tahıllara dayalı domuz ve kanatlı rasyonlarında bunlar genellikle lizin ve metiyonindir. Bir proteinin amino asit bileşiminin hayvanın ihtiyacına ne kadar uyduğunu biyolojik değer gösterir.
Geviş getirenlerde protein
Rumene gelen yem proteininin önemli bir kısmı mikroorganizmalarca amonyağa kadar yıkılır. Mikroorganizmalar bu amonyak ile karbonhidratlardan elde ettikleri enerjiyi kullanarak kendi proteinlerini yapar; bu mikrobiyal protein, kalitesi yüksek bir protein olarak bağırsakta sindirilir. Rumende yıkılmadan bağırsağa geçen proteine by-pass protein denir ve yüksek verimli hayvanlarda önemlidir.
Rumen mikroorganizmaları amonyağı kullanabildiği için geviş getirenlerin rasyonuna üre gibi proteinden olmayan azotlu maddeler (NPN) eklenebilir. Ancak üre yavaş alıştırılarak, yeterli enerjiyle birlikte ve sınırlı miktarda verilmelidir; fazlası kanda amonyak birikmesine ve üre zehirlenmesine yol açar. Tek mideli hayvanlar üreyi değerlendiremez.
6. Karbonhidrat ve protein metabolizması
- Glikoliz: Glikoz sitoplazmada pirüvik aside yıkılır ve az miktarda ATP elde edilir.
- Sitrik asit (Krebs) döngüsü ve elektron taşıma zinciri: Oksijen varlığında mitokondride pirüvik asit karbondioksit ve suya kadar yıkılır; enerjinin büyük kısmı burada ATP olarak elde edilir.
- Glukoneogenez: Glikozun propiyonik asit, laktik asit, gliserol ve bazı amino asitlerden yeniden yapılmasıdır; özellikle geviş getirenler ve yüksek verimli süt inekleri için hayati önemdedir.
- Glikojen sentezi: Fazla glikoz karaciğer ve kaslarda glikojen olarak depolanır; daha fazlası yağa dönüştürülür.
Proteinler önce amino asitlere parçalanır. Amino asitlerin amino grubu ayrıldığında (deaminasyon) amonyak oluşur; zehirli olan amonyak memelilerde karaciğerde üre döngüsüyle üreye çevrilip idrarla atılır. Kanatlılar ise azotlu artıkları ürik asit olarak atar. Bir amino asidin amino grubunun başka bir moleküle aktarılmasına transaminasyon denir; esansiyel olmayan amino asitler bu yolla yapılır.
7. Enerji metabolizması
Hayvanın yaşamı ve verimi için gerekli enerji yemlerdeki karbonhidrat, yağ ve proteinlerden sağlanır. Yem enerjisi, hayvan tarafından kullanılırken aşama aşama kaybolur:
| Enerji | Tanımı |
|---|---|
| Brüt (gross) enerji | Yemin tamamen yakıldığında açığa çıkan toplam enerji (kalorimetre bombasıyla ölçülür) |
| Sindirilebilir enerji | Brüt enerjiden dışkıyla kaybedilen enerjinin çıkarılmasıyla bulunur |
| Metabolize olabilir enerji | Sindirilebilir enerjiden idrar ve (geviş getirenlerde) metan gazıyla kaybedilen enerjinin çıkarılmasıyla bulunur |
| Net enerji | Metabolize olabilir enerjiden, sindirim ve metabolizma sırasında açığa çıkan ısının çıkarılmasıyla bulunur; hayvanın gerçekten kullanabildiği enerjidir |
Net enerji, hayvanın canlılığını sürdürmesi için harcanan yaşama payı ile büyüme, süt, yumurta, yapağı ve gebelik için kullanılan verim payına ayrılır. Hayvanın yaşama payı karşılanmadan verim alınamaz. Kanatlı ve domuz rasyonları genellikle metabolize olabilir enerjiye, süt sığırı rasyonları ise net enerjiye göre hazırlanır.
8. Enzimler
Enzimler, canlılardaki kimyasal tepkimeleri hızlandıran (katalizleyen), protein yapısındaki özel maddelerdir; tepkimeden sonra değişmeden kalırlar. Protein yapısı bozulursa (denatürasyon) etkinliklerini kaybederler.
- Yapı: Birçok enzim, protein kısmı olan apoenzim ile protein olmayan bir yardımcı kısımdan oluşur. Yardımcı kısım bir metal iyonu (kofaktör) ya da çoğunlukla bir vitaminden türeyen organik bir molekül (koenzim) olabilir. B vitaminlerinin önemi büyük ölçüde koenzim olarak görev yapmalarından gelir.
- Özgüllük: Her enzim yalnızca belirli bir maddeye (substrat) ya da tepkime tipine etki eder; enzim ile substrat anahtar ve kilit gibi birbirine uyar.
- Etkileyen faktörler: Sıcaklık, pH, substrat ve enzim derişimi ile aktivatör ve inhibitörler. Midedeki pepsin asidik ortamda, bağırsaktaki tripsin hafif bazik ortamda çalışır.
- Adlandırma: Enzimler genellikle etki ettikleri maddenin adına “-az” eki getirilerek adlandırılır (laktaz, lipaz, proteaz, amilaz) ve tepkime tiplerine göre altı sınıfa ayrılır.
Hayvan beslemede enzimler yem katkı maddesi olarak da kullanılır: fitaz, bitkisel yemlerdeki fosforun büyük kısmını bağlı tutan fitik asidi parçalayarak kanatlı ve domuzlarda fosfordan yararlanmayı artırır ve dışkıyla çevreye atılan fosforu azaltır; ksilanaz ve β-glukanaz ise buğday ve arpanın lifli bileşenlerinin olumsuz etkilerini azaltır.
9. Vitaminler
Vitaminler, çok küçük miktarlarda gerekli olan, büyüme, sağlık ve verim için zorunlu organik maddelerdir; çoğu koenzim olarak görev yapar. Hayvanın sentezleyebildiği vitaminler o tür için yemle alınmak zorunda değildir: geviş getirenlerin rumen mikroorganizmaları B grubu vitaminleri ve K vitaminini, birçok hayvan da C vitaminini kendisi yapar.
| Vitamin | Başlıca görevi | Eksikliğinde |
|---|---|---|
| A | Görme, epitel dokuların sağlığı, üreme | Gece körlüğü, üreme bozuklukları, hastalıklara direncin azalması |
| D | Kalsiyum ve fosforun emilmesi ve kemiğe yerleşmesi | Gençlerde raşitizm, yetişkinlerde kemik yumuşaması; kanatlılarda ince kabuklu yumurta |
| E | Antioksidan; hücre zarlarını korur (selenyumla birlikte) | Beyaz kas hastalığı, kanatlılarda beyin yumuşaması |
| K | Kanın pıhtılaşması | Kanamalar |
| B grubu | Enerji, protein ve yağ metabolizmasında koenzim | Sinir bozuklukları, büyüme geriliği, deri ve tüy bozuklukları; B₁₂ eksikliğinde kansızlık |
| C | Antioksidan, bağ dokusu yapımı | Çiftlik hayvanlarında nadir; stres koşullarında önem kazanır |
A, D, E ve K yağda çözünen vitaminlerdir: vücutta, özellikle karaciğerde depolanabilir, fazlası (özellikle A ve D) zehirli olabilir. B grubu ve C suda çözünen vitaminlerdir: önemli miktarda depolanmaz, fazlası idrarla atılır. Bitkilerde A vitamini, hayvanın vücudunda A vitaminine dönüştürülen beta-karoten olarak bulunur; yeşil yemler ve iyi kurutulmuş otlar bu yüzden önemli bir kaynaktır.
10. Mineraller
Mineraller iskeletin ve dokuların yapısına katılır, vücut sıvılarının asit-baz ve su dengesini düzenler, sinir ve kas faaliyetlerinde ve birçok enzimin yapısında görev alır. İhtiyaç duyulan miktara göre ikiye ayrılır:
| Mineral | Başlıca görevi ve eksiklik belirtileri |
|---|---|
| Makro mineraller | |
| Kalsiyum ve fosfor | Kemik ve diş yapısı; kalsiyum kas kasılmasında, fosfor enerji metabolizmasında görev alır. Rasyonda Ca:P oranı genellikle 1–2:1 olmalıdır. Eksikliğinde raşitizm ve kemik yumuşaması; doğum sonrası kalsiyum düşüşü süt hummasına yol açar. |
| Magnezyum | Enzim faaliyeti ve sinir iletimi. Eksikliğinde, özellikle ilkbaharda genç meralarda otlayan hayvanlarda çayır tetanisi görülür. |
| Sodyum, potasyum ve klor | Vücut sıvılarının ozmotik ve asit-baz dengesi. Hayvanlara tuz (NaCl) mutlaka verilmelidir. |
| Kükürt | Kükürtlü amino asitlerin (metiyonin, sistin) yapısı; yapağı ve tüy üretimi. |
| İz (mikro) mineraller | |
| Demir ve bakır | Kan yapımı; eksikliğinde kansızlık. Domuz yavrularında demir eksikliği yaygındır. |
| Çinko ve mangan | Enzimlerin yapısı; deri, kemik ve üreme sağlığı. |
| İyot | Tiroit hormonlarının yapısı; eksikliğinde guatr. |
| Selenyum | E vitaminiyle birlikte antioksidan; eksikliğinde beyaz kas hastalığı. |
| Kobalt | Geviş getirenlerde rumen mikroorganizmalarının B₁₂ vitamini yapımı için gereklidir. |
İz minerallerin çoğu yüksek dozlarda zehirlidir; örneğin koyunlar bakır fazlalığına çok duyarlıdır. Bu yüzden mineral katkıları ihtiyaca ve bölgedeki eksikliklere göre dikkatle ayarlanmalıdır.
11. Hormonlar
Hormonlar, iç salgı (endokrin) bezlerinin kana salgıladığı, kanla ulaştıkları organ ve dokularda çok küçük miktarlarla işlevleri düzenleyen organik maddelerdir. Salgılanmaları hiyerarşik bir sisteme bağlıdır: beyindeki hipotalamus uyarıldığında salgıladığı serbestleştirici faktörler hipofizi, hipofizin salgıladığı hormonlar da diğer bezleri uyarır. Kandaki hormon düzeyi yükseldiğinde üstteki bezlerin salgısı baskılanır (geri bildirim).
- Büyüme hormonu (hipofiz): Protein sentezini ve büyümeyi uyarır, süt verimini artırır.
- Tiroksin (tiroit): Metabolizma hızını ve vücut ısısını düzenler; yapısında iyot bulunur.
- İnsülin ve glukagon (pankreas): İnsülin kan şekerini düşürür, glikozun hücrelere girişini ve depolanmasını sağlar; glukagon kan şekerini yükseltir.
- Kortizol (böbrek üstü bezi): Stres hormonudur; glukoneogenezi uyarır, kan şekerini yükseltir.
- Adrenalin: Ani strese karşı enerji kaynaklarını harekete geçirir.
- Paratiroit hormonu ve kalsitonin: Kan kalsiyumunu düzenler.
- Eşey hormonları (östrojen, progesteron, testosteron): Üremeyi ve ikincil eşey özelliklerini düzenler.
- Prolaktin ve oksitosin: Prolaktin süt salgısını başlatır; oksitosin sağım sırasında sütün memeden indirilmesini sağlar.
12. Yem katkı maddeleri
Yem katkı maddeleri, yemin ya da hayvansal ürünlerin kalitesini, hayvanın sağlığını ve verimini iyileştirmek amacıyla yemlere az miktarda eklenen maddelerdir: vitamin ve mineral karmaları, sentetik amino asitler (lizin, metiyonin), enzimler (fitaz, ksilanaz), probiyotikler ve prebiyotikler, organik asitler, antioksidanlar, tampon maddeler (sodyum bikarbonat) ve bitkisel ekstraktlar bunların başlıcalarıdır. Avrupa Birliği’nde ve Türkiye’de büyütme amacıyla antibiyotik kullanımı yasaktır; bu yüzden doğal alternatifler üzerine çalışmalar artmıştır.
13. Beslenmeye bağlı metabolik hastalıklar
Biyokimya bilgisi, özellikle yüksek verimli hayvanlarda sık görülen metabolik hastalıkların nedenlerini anlamayı sağlar:
- Ketozis: Doğumdan sonra süt verimi hızla artan ineklerde enerji ihtiyacı yemle karşılanamaz; vücut yağları hızla yıkılır ve karaciğerde keton cisimleri birikir. İştahsızlık, süt veriminde düşme ve kilo kaybı görülür.
- Süt humması (hipokalsemi): Doğum sırasında süte geçen kalsiyum nedeniyle kan kalsiyumunun aniden düşmesidir; inek yere yatar ve kalkamaz.
- Rumen asidozu: Kısa sürede fazla tahıl ya da kesif yem verilmesiyle rumende laktik asit birikir, pH düşer; geviş getirme durur, ishal ve ayak sorunları görülür. Kaba yem-kesif yem dengesinin korunması ve rasyon değişikliklerinin yavaş yapılması gerekir.
- Şişme (timpani): Rumende gazın atılamayıp birikmesidir; yonca gibi baklagillerle yoğun beslemede köpüklü şişme görülebilir.
- Çayır tetanisi: Genç ve azotça zengin meralarda magnezyum eksikliğiyle ortaya çıkar.
- Üre zehirlenmesi: Rasyona fazla ya da hızlı üre katılmasıyla kanda amonyak birikmesidir.
Kavramlar sözlüğü
- Metabolizma
- Canlıda süren bütün kimyasal tepkimelerin toplamı.
- Anabolizma
- Basit maddelerden karmaşık maddelerin yapıldığı, enerji harcanan tepkimeler.
- Katabolizma
- Karmaşık maddelerin yıkılarak enerji açığa çıkardığı tepkimeler.
- Weende analizi
- Yemlerin su, ham kül, ham protein, ham yağ, ham selüloz ve azotsuz öz maddelere ayrıldığı analiz yöntemi.
- Sindirilebilirlik
- Yemdeki besin maddelerinin sindirilip emilen kısmının oranı.
- Metabolik su
- Besin maddelerinin yıkımı sırasında vücutta oluşan su.
- Uçucu yağ asitleri (UYA)
- Rumende karbonhidrat fermantasyonuyla oluşan asetik, propiyonik ve bütirik asitler.
- Glukoneogenez
- Glikozun karbonhidrat olmayan maddelerden yapılması.
- Biyohidrojenasyon
- Rumende doymamış yağ asitlerinin doymuş yağ asitlerine dönüştürülmesi.
- Esansiyel amino asit
- Vücutta yeterince yapılamayıp yemle alınması gereken amino asit.
- Sınırlayıcı amino asit
- Rasyonda ihtiyaca göre en az bulunan esansiyel amino asit.
- Mikrobiyal protein
- Rumen mikroorganizmalarının yaptığı ve bağırsakta sindirilen protein.
- By-pass protein
- Rumende yıkılmadan bağırsağa geçen yem proteini.
- Proteinden olmayan azot (NPN)
- Üre gibi protein olmayan azotlu maddeler.
- Net enerji
- Hayvanın yaşama ve verim için kullanabildiği enerji.
- Koenzim
- Enzimin çalışması için gerekli, çoğunlukla vitaminden türeyen organik yardımcı molekül.
- Fitaz
- Bitkisel yemlerdeki fitik asidi parçalayarak fosfordan yararlanmayı artıran enzim.
- Beta-karoten
- Hayvanda A vitaminine dönüştürülen bitkisel pigment.
- Hormon
- Endokrin bezlerin kana salgıladığı, çok az miktarla işlevleri düzenleyen madde.
- Ketozis
- Enerji açığı nedeniyle vücut yağlarının hızla yıkılıp keton cisimlerinin birikmesi.
Kendini dene
Her soruda bir seçeneğe tıkla; doğru cevap ve açıklaması hemen görünür.
1. Weende analizinde ham protein nasıl hesaplanır?
Proteinler ortalama %16 azot içerdiği için azot 100/16 = 6,25 ile çarpılır.
2. Geviş getirenlerde süt yağı sentezinin başlıca kaynağı olan uçucu yağ asidi hangisidir?
Kaba yemce zengin rasyonlarda artan asetik asit süt yağının başlıca kaynağıdır.
3. Geviş getirenlerde karaciğerde glikoza çevrilen uçucu yağ asidi hangisidir?
Propiyonik asit glukoneogenezle glikoza dönüştürülür.
4. Süt ve et yağının doymuş yağ asitlerince zengin olmasının nedeni nedir?
Rumen mikroorganizmaları doymamış yağ asitlerini doymuş hâle getirir.
5. Tahıla dayalı kanatlı rasyonlarında genellikle sınırlayıcı olan amino asitler hangileridir?
Tahıllarda lizin ve metiyonin ihtiyaca göre en az bulunan amino asitlerdir.
6. Geviş getirenlerin rasyonuna üre eklenebilmesinin nedeni nedir?
Mikroorganizmalar üreden oluşan amonyağı kullanarak mikrobiyal protein yapar.
7. Brüt enerjiden dışkı enerjisi çıkarıldığında hangi enerji bulunur?
Sindirilebilir enerji = brüt enerji − dışkı enerjisi.
8. Bitkisel yemlerdeki fosfordan yararlanmayı artırmak için kanatlı yemlerine eklenen enzim hangisidir?
Fitaz, fosforu bağlı tutan fitik asidi parçalar.
9. Aşağıdakilerden hangisi yağda çözünen bir vitamindir?
A, D, E ve K yağda çözünen vitaminlerdir.
10. İlkbaharda genç meralarda otlayan hayvanlarda görülen çayır tetanisi hangi mineralin eksikliğinden kaynaklanır?
Çayır tetanisi magnezyum eksikliğiyle ortaya çıkar.
Kaynaklar
Bu sayfa, internette açık erişimle sunulan aşağıdaki ders notu, makale, tez ve kitaplardan yararlanılarak özgün olarak yazılmıştır.
- Kutlu, H. R., Görgülü, M. ve Baykal Çelik, L. (2005). ZM-208 Genel Hayvan Besleme Ders Notu. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü, Adana.
- Hayvan Besleme Biyokimyası ders sunumları: beslenmenin temel esasları, karbonhidratlar, lipitler, proteinler; enzimler; hormonlar; vitaminlerin ve minerallerin sindirim ve metabolizması.
- Su: hayvan beslemede önemi ve fonksiyonları. Ders sunumu, 7. hafta. Temel kaynak: Okuyan, R. (1997). Hayvan Besleme Biyokimyası. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 1491, Ankara.
- Özdoğan, M. ve Serbester, U. (ed.) (2024). Hayvan Besleme Biyokimyası. Akademisyen Kitabevi, Ankara (tanıtım bölümü).
- Ölmez, M. (2021). Japon bıldırcını diyetlerine betain ilavesinin büyüme performansı, karkas ve duodenum villus uzunluğu üzerine etkisi. Anadolu Çevre ve Hayvancılık Bilimleri Dergisi, 6(3): 390–394.
Forumda bu dersle ilgili farklı yıllarda paylaşılmış ders notları ve tartışmalar bulunur. Bu sayfadaki anlatım onların bir kopyası değildir; güncel açık erişim kaynaklardan ayrıca hazırlanmıştır. Dersle ilgili sorularını forumda sorabilirsin.
Hayvan Besleme Biyokimyası ders notları